CZĘSTOCHOWA – Pielgrzymi na septariach czyli o skarbach Gnaszyna

Pierwsze cieplejsze dni kwietnia postanowiliśmy spędzić w terenie.
Ktoś wpadł na pomysł, że pasuje ponownie „zrobić Gnaszyn” więc skoro zebrała się ekipa i czas był odpowiedni, to ruszyliśmy w sobotni poranek w kierunku Częstochowy. Mimo że w przeciągu kilku lat odwiedzaliśmy już te tereny kilkukrotnie, to jednak zawsze pełni entuzjazmu chętnie tu wracamy za sprawą obfitości okazów łatwych do pozyskania. Wyjazdy w te rejony, jak się okazuję nie tylko w nas budzą spore emocje, ale i również wśród naszych najbliższych, którzy ze zdziwieniem dowiadują się że nie jedziemy do Sanktuarium na Jasnej Górze a jedynie „zbierać kamienie”. Nie dla wszystkich jest oczywiste że do Częstochowy można się wybrać nie tylko w celach religijnych. Emocje sięgają zenitu gdy do rodzinnych opowieści wkrada się błąd i po czasie dowiadujemy się od Babci czy Dziadka że byliśmy z kolegami w Częstochowie na pielgrzymce.
Rodzinne rozterki nie mają tu jednak znaczenia, bo Miasto Świętej Wieży warto rozpatrywać pod nieco innym kątem niż na ogół się przyjmuje, czyli przez pryzmat bogatej mineralizacji, ciekawej budowy geologicznej oraz wieloletniej tradycji wydobycia rud żelaza.

01-Zlota Gora
Widok na Bazylikę Archikatedralną z kamieniołomu Złota Góra

FORMACJA CZĘSTOCHOWSKICH IŁÓW RUDONOŚNYCH

Interesujący nas obszar położony jest na zachód od Starego Miasta, w dzielnicy Gnaszyn-Kawodrza. W tutejszych cegielniach eksploatacji podlega formacja częstochowskich iłów rudonośnych, w literaturze określana również jako jura brunatna (Szczepańska, Witkowska 2007 (fide Buch 1839)). Obejmuje ona miąższy kompleks osadów ilastych, mułowcowych i piaszczystych zawierających poziomy syderytów*.

02-Wyrobiska Gnaszyn-Kawodrza
Wyrobiska w dzielnicy Gnaszyn-Kawodrza (geoportal.gov.pl –
ortofotomapa z cieniowaniem i hipsometrią)

Obraz tej dzielnicy znaczą niewielkie cegielnie pozyskujące surowce ilaste na potrzeby ceramiki budowlanej. Do najbardziej znanych w środowiskach kolekcjonerskich należy wyrobisko cegielni Gnaszyn przy ul. Tatrzańskiej, należące do firmy Wienerberger Ceramika Budowlana Sp. z o.o. Nie jest to jednak jedyna odkrywka warta naszego czasu, mniejsze glinianki „Anna”, „Sowa” czy „Gliński” również obfitują w okazy którymi łatwo można wzbogacić kolekcje. Trzeba się jednak liczyć z możliwymi utrudnieniami takimi jak chociażby problem ze wstępem lub spacer przez składowisko odpadów.

03-Gnaszyn – Wienerberger
Odkrywka cegielni Gnaszyn – Wienerberger, 2017 r.

Rejon częstochowski znany jest geologom nie tylko za sprawą pozyskiwania kopalin ilastych ceramiki budowlanej. Jeszcze do niedawna kojarzony był przede wszystkim z żelazem, którego zawartość w najbogatszym syderycie ilastym sięga do 36,5% (Molenda 2005). Począwszy od XIV w. rejon częstochowski stanowił ważny ośrodek wydobycia rud żelaza a zamknięcie z początkiem lat 80tych XX w. kopalni Szczekaczka pod Wrzosową wyznaczyło kres wielowiekowej eksploatacji na tym obszarze.

04-Cegielnia Anna
Przez śmieci! Cegielnia Anna, 2017 r.

05-Cegielnia Sowa
Cegielnia Sowa, 2012 r.

Formacja częstochowskich iłów rudonośnych pomimo swojej nazwy nie jest związana wyłącznie z Częstochową. Odnosi się ona do ogółu skał środkowojurajskich – iłów rudonośnych monokliny śląsko-krakowskiej od górnego bajosu (kujaw) do wczesnego górnego batonu. Wychodnie tych skał stanowi wąski pas ciągnący się w kierunku SE-NW od okolic Zawiercia przez zachodnią Częstochowę po Wieluń, o długości około 100 km i szerokości do kilkunastu kilometrów w części północnej. Miąższość formacji waha się od kilkunastu metrów w części S, do około 200 metrów w części N (okolice Krzepic i Kłobucka)(Szczepańska, Witkowska 2007 (fide Osika 1970)).
Formacja częstochowskich iłów rudonośnych stanowi osad płytkich przybrzeżnych basenów do których w całym okresie sedymentacji dostarczany był materiał lądowy. Głównym czynnikiem mającym wpływ na charakter środowiska sedymentacji były zmiany poziomu morza które najprawdopodobniej regulowały dostawy materii lądowej. W okresach zwolnionego przyrostu osadu powstawały warunki sprzyjające późniejszemu tworzeniu się konkrecji syderytowych (Gedl i in. 2003).

06-Syderyt ilasty
Kulista konkrecja syderytu ilastego. Cegielnia Anna, 2017 r.

SYDERYTY ILASTE, SEPTARIE I MINERALIZACJA

Jednym z głównych powodów dla których okolice Gnaszyna są interesujące dla kolekcjonerów minerałów i skamieniałości są konkrecje syderytu ilastego (sferosyderyty). Skały te tworzyły się w warunkach lepszego natlenienia basenu niż iły w których występują; na etapie spadku tempa sedymentacji. W ich powstaniu miała również udział obfitość materii organicznej jako głównego producenta jonów węglanowych (Gedl i in. 2003).
Konkrecje te wykazują znaczną różnorodność form morfologicznych. Zróżnicowanie dotyczy kształtów, rozmiarów, obecności lub braku fauny oraz stopnia jej zachowania, występowania skałotoczy a także co najbardziej dla nas interesujące obecności i rodzaju struktur septariowych i mineralizacji.

07-Sferosyderyty
Sferosyderyty. Cegielnia Gnaszyn – Wienerberger, 2017 r.

Syderyty ilaste, których wnętrze wypełniają promieniste lub poligonalne, często wtórnie zmineralizowane szczeliny zwane są Septariami. Szczeliny te mogą być związane z procesami diagenezy lub ze zjawiskami tektonicznymi które w miękkich iłach pozostały niewidoczne, natomiast w sztywnych syderytach powodowały tworzenie się spękań (Pawlikowski, Bożęcki 2015). W wyniku przenikania roztworów w głąb spękanych konkrecji dochodziło do wieloetapowej mineralizacji, głównie kalcytem i syderytem, ale i również minerałami kruszcowymi.

08-Septaria
Septaria. Cegielnia Gnaszyn – Wienerberger

Septarie ze względu na swoje walory ozdobne stanowią materiał chętnie pozyskiwany przez kolekcjonerów. Ciekawy wzór powtarzających się, wtórnie zmineralizowanych szczelin bywa eksponowany po przez przecięcie konkrecji i kolejno wypolerowanie uzyskanej powierzchni.

09-Septarie 10-Septaria

Septarie (po lewej poch. z cegielni Sowa,
po prawej z cegielni Gnaszyn – Wienerberger)

Dominującą mineralizację szczelin w częstochowskich syderytach ilastych stanowią węglany. Reprezentują je syderyt, kalcyt oraz aragonit.
Kalcyt nie tylko wypełnia spękania w syderycie ale i również może tworzyć szczotki krystaliczne zbudowane z idiomorficznych kryształów. W ten sposób węglany wypełniające szczeliny nadają septariom bardzo atrakcyjny wygląd, tym bardziej ciekawy im więcej wtórnie zmineralizowanych spękań (septaria poligonalna).
Syderyty ilaste bez wtórnego wypełnienia węglanami często posiadają wnętrza powierzchniowo pokryte drobnym, białym aragonitem, który po rozbiciu konkrecji w znacznej mierze wypada na zewnątrz.

11-Aragonit w syderycie ilastym
Aragonit pokrywający puste wnętrze septarii. Cegielnia Sowa, 2011 r.

Prócz węglanów w syderytach występują również minerały siarczkowe. Najliczniej reprezentują je odmiany polimorficzne FeS2 – piryt i markasyt oraz sfaleryt. W mniejszych ilościach natrafić możemy także na galenę.
Siarczki żelaza wypełniają wnętrza spękanych syderytów licznymi bardzo drobnymi kryształami. Najbardziej urokliwe są okazy w których spirytyzacji podlega całe wnętrze syderytu lub dobrze zachowana fauna. Takie okazy mogą również odznaczać się intensywną iryzacją przez co bywają chętnie pozyskiwane przez kolekcjonerów.
W zależności od barwy i intensywności iryzacji niekiedy wspomina się również o tzw. „turgicie” czyli iryzujących mieszaninach tlenków i wodorotlenków żelaza (odrzucone przez komisję IMA).

12-Spirytyzowane wnętrze syderytu 13-Piryt na Araucarioxylonie

Po lewej: Spirytyzowane wnętrze sferosyderytu. Cegielnia Gnaszyn-Wienerberger, 2017 r. Po prawej: Agregaty pirytu na powierzchni Araucarioxylonu.
Cegielnia Sowa, 2012 r.

14-Turgit 15-Turgit

Po lewej: Turgit. Cegielnia Sowa, 2012 r.
Po prawej: Jądro septarii pokryte turgitem. Cegielnia Sowa, 2012 r.

Sfaleryt najczęściej występuje w formie kilkumilimetrowych skupisk krystalicznych narastających w spękaniach syderytów. Tworzy kryształy o charakterystycznej, prawie czarnej barwie i diamentowym połysku. Często krystalizuje w formie płytkowych, niekiedy zbliźniaczonych kryształów. Idiomorficzne osobniki pojawiają się rzadko i są raczej domeną syderytów w których nie występują węglany. W septariach z mineralizacją węglanową najczęściej tworzy najmłodszą generację allomorficznych kryształów, krystalizując w szczelinach wcześniej wypełnionych przez kalcyt.
Galena analogicznie do sfalerytu wtórnie wypełnia szczeliny w syderytach, aczkolwiek spotykana jest znacznie rzadziej.

16-Sfaleryt 17-Sfaleryt

Sfaleryt na syderycie (po lewej poch. z cegielni Sowa,
po prawej z cegielni Gnaszyn – Wienerberger)

18-Galena
Galena na syderycie. Cegielnia Gnaszyn – Wienerberger

Obok węglanów i siarczków, kolejną grupę minerałów obecnych w septariach stanowią siarczany. Reprezentowane są one przez baryt i gips. Ten pierwszy spotykany jest przede wszystkim w septariach z mineralizacją węglanową – tabliczkowe kryształy wykazujące liczne zrosty ujawniają się w pełni dopiero po wytrawieniu węglanów. Spotkać możemy zarówno kryształy barytu narosłe na powierzchni spękania konkrecji syderytowej jak i tkwiące bezpośrednio w kalcycie, stąd też domniemanie że baryt pojawił się po etapie wcześniejszej krystalizacji węglanowej szczelin.
Gips, mimo że opisywany w literaturze nie został jak na razie przeze mnie potwierdzony.

19-Baryt 20-Baryt w kalcycie

Po lewej: Kryształy barytu uzyskane po wytrawieniu węglanów. Cegielnia Anna, 2017 r.
Po prawej: Kryształy barytu w kalcycie. Cegielnia Gnaszyn-Wienerberger, 2012 r.

Wyczerpując powyższy temat warto wspomnieć jeszcze o procesie limonityzacji syderytu ilastego. Wilgoć i nadmiar tlenu w pokładach przypowierzchniowych prowadzą do zmian w obrębie skał, co przejawia się jako warstwy o charakterystycznym rdzawym zabarwieniu. W wyniku przeobrażenia syderytów tworzą się mieszaniny tlenków i wodorotlenków żelaza reprezentowanych przez limonit. Następstwem tego procesu jest również pojawienie się nagromadzeń goethytowych. W tym wypadku nie są to jednak okazy atrakcyjne kolekcjonersko.

21-Zlimonityzowany poziom
Zlimonityzowany poziom syderytu ilastego (przy powierzchni).
Wychodnia rudy, cegielnia Sowa. Fot. Marcin Krakowian

22-Zlimonityzowany syderyt ilasty
Blok zlimonityzowanego syderytu ilastego. Fot. Marcin Krakowian

SKAMIENIAŁOŚCI

Częstochowskie cegielnie bywają interesujące dla kolekcjonerów nie tylko za sprawą bogatej mineralizacji. Skamieniałości które obficie występują w obrębie osadów batonu stanowią gratkę dla licznie przybywających tu miłośników paleontologii. Zarówno wewnątrz syderytów jak i wśród iłów natrafić można na makrofaunę reprezentowaną przez bentos (małże, łódkonogi, mszywioły) i nekton (belemnity, amonity i zęby ryb). Częsty jest również detrytus roślinny a znajdowane tutaj fragmenty drewna nierzadko dochodzą do kilkudziesięciu centymetrów.

23-Znajdując rostra belemnitów
Znajdując rostra belemnitów. Cegielnia Sowa, 2012 r.

24-Cegielnia Sowa
Głowonóg słusznych rozmiarów. Cegielnia Sowa, 2012 r.

25-profil
Biostratygraficzna interpretacja badanych profili formacji częstochowskich iłów rudonośnych w okolicach Częstochowy. Pozostawione białe pasy odnoszą się do niewystarczająco udokumentowanych biostratygraficznie partii profili
(Matyja, Wierzbowski 2003)

Wśród makroskamieniałości 98 metrowego profilu iłów rudonośnych największą liczbę stanowią małże, ślimaki i amonity. Te ostatnie reprezentowane są przez liczne osobniki rodzajów i podrodzajów obecnych w utworach od najwyższego bajosu do niższej części górnego batonu. Do najliczniej występujących przedstawicieli fauny amonitowej zaliczyć można m.in. Parkinsonia sp., Procerites sp., Asphinctites sp., Cadomites sp., Oxycerites sp. itd.; oczywiście w zależności w której części profilu jesteśmy. Znajdowane okazy wykazują zróżnicowany stopień zachowania. Nie należy się spodziewać że amonity na które natrafimy będą wyłącznie dobrej jakości – często bywają spękane i/lub niekompletne, a aragonitowe muszle (o ile w ogóle zachowane) łatwo ulegają zniszczeniu ze względu na ich kruchość. Na szczególną uwagę zasługują okazy w których zachowała się aragonitowa muszla o wysokiej migotliwości (masa perłowa).

26-Amonit 27-Amonit

Amonit we wnętrzu syderytu ilastego, mineralizacja aragonitem.
Dwie połówki konkrecji. Cegielnia Anna, 2017 r.

28-Aragonitowa muszla
Część aragonitowej muszli amonita. Cegielnia Gnaszyn-Wienerberger, 2012 r.

29-Nautilus
Łodzik Nautilus sp. Cegielnia Sowa, 2012 r.

30-Parkinsonia parkinsoni
Linie lobowe amonita Parkinsonia parkinsoni. Cegielnia Sowa. Fot. M. Krakowian

31- Pholadomya 32-Trigonia

Po lewej: Pholadomya sp. Cegielnia Gnaszyn-Wienerberger, 2017 r.
Po prawej: Trigonia sp. z kolonią mszywiołów na powierzchni skorupy.
Cegielnia Sowa, 2012 r.

33-Obornella 34-Rustrum belemnita

Po lewej: Obornella sp. Cegielnia Sowa, 2012 r.
Po prawej: Rostrum belemnita. Cegielnia Sowa, 2012 r.

35-Drzewa w syderytach 36-Drzewa w syderytach 37-Drzewa w syderytach
38-Drzewa w syderytach 39-Drzewa w syderytach

Fragmenty drzew iglastych w syderytach (Araucarioxylon?). Cegielnia Sowa, 2012 r.

PRZYGOTOWANIE DO PRACY

Odwiedzając częstochowskie cegielnie warto mieć na uwadze odpowiednie przygotowanie terenowe. Praca w tutejszych odkrywkach nie należy do najczystszych, w szczególności gdy grunt jest mokry. W takim przypadku jest spora szansa, że będziemy bogatsi nie tylko o ładne okazy ale i również o iły które będziemy nosić na butach i ubraniu. Nieodzownym przyjacielem mogą okazać się gumowce, które ułatwią poruszanie się i zapobiegną niepotrzebnemu zabrudzeniu. Niestety zachowanie czystości może stanowić nie lada wyzwanie więc warto zaopatrzyć się w mniej „kościółkowe” ubranko, któremu bez żalu pozwolimy obkleić się iłem.

40-Walka
Praca w terenie dostarcza wielu emocji

Również odpowiedni młotek może nam znacznie uprzyjemnić pracę.
Chcąc rozbijać syderyty lepiej zaopatrzyć się w młotek z masywniejszym obuchem. Trzeba jednak pamiętać że nie każda konkrecja wymaga rozbicia – syderyty bardziej masywne, niechętnie ustępujące pod wpływem uderzeń mogą mieć spękania wtórnie wypełnione przez węglany i w surowej formie warto je zabrać na późniejsze cięcie. Czasem lekkie uderzenie młotkiem może nam pomóc w odpowiedzi na pytanie co zrobić z daną konkrecją. Konkrecje wydające głuchy dźwięk pustki nie będą miały ciekawego wzoru po przecięciu ale za to mogą zawierać ładne kryształy (np. siarczków) i dlatego też lepiej uporać się z nimi na miejscu.
Do poszukiwań w iłach najlepszą opcją będzie saperka lub/i młotek murarski dzięki czemu łatwiej będziemy mogli odrzucać luźny materiał skalny.

41-Cegielnia Sowa

Częstochowskie cegielnie warto zaznaczyć na mapie atrakcji geoturystycznych.
Ze względu na bogactwo minerałów i skamieniałości każdy kolekcjoner znajdzie tu coś interesującego. Ludzie wybierają się w te rejony z różnych powodów jednak mało kto zdaje sobie sprawę z geologicznej wyjątkowości tego obszaru.
Jeśli więc jakaś zbłąkana geologiczna dusza znajdzie się w Częstochowie, to prócz odwiedzin na Jasnej Górze powinna również skierować swe kroki na zachód, do tutejszych glinianek. W ten sposób można upiec dwie pieczenie na jednym ogniu – coś dla duszy…i kolekcjonerskich zapędów.

* tzn. syderyt ilasty

Autor: Piotr Zając
Korekta: Marcin Krakowian
https://realgarblog.wordpress.com

REALGAR

Literatura:

    • Gedl P., Kaim A., Boczarowski A., Kędzierski M., Smoleń J., Szczepanik P., Witkowska M., Ziaja J., 2003. Rekonstrukcja paleośrodowiska sedymentacji środkowojurajskich iłów rudonośnych Gnaszyna ( Częstochowa ) – wyniki wstępne. Wydział Geologii Uniwersytetu Warszawskiego. Tomy Jurajskie, Tom 1, 19-27
    • Matyja B., Wierzbowski A., 2003. Biostratygrafia amonitowa formacji częstochowskich iłów rudonośnych (najwyższy bajos – górny baton) z odsłonięć w Częstochowie. Wydział Geologii Uniwersytetu Warszawskiego. Tomy Jurajskie, Tom 1, 3-6
    • Molenda T., 2005. Górnicze środowiska antropogeniczne – obiekty obserwacji procesów geomorfologiczno-biologicznych (na przykładzie województwa śląskiego). Prace naukowe Instytutu Górnictwa Politechniki Wrocławskiej nr 111, 187-196
    • Pawlikowski M., Bożęcki P., 2015. Badania mineralizacji septarii z Gnaszyna koło Częstochowy. Auxiliary Sciences in Archaeology, Preservation of Relics and Environmental Engineering. CD-no 20, 1-12
    • Szczepańska M., Witkowska M., 2007. Surowce ilaste ceramiki budowlanej w dawnych ośrodkach wydobycia rud żelaza. Warsztaty 2007 z cyklu: Zagrożenia naturalne w górnictwie. Materiały warsztatów 153-163
    • http://www.geoportal.gov.pl

NOWE OKAZY Jesień 2016 – CZ. 2

Mamy nowy, 2017 rok, więc pasuje zakończyć wszystkie tematy ubiegłoroczne.
Wrzucam drugą część nowości w kolekcji – trochę z zakupów, trochę z wymian kolekcjonerskich (za co Wszystkim serdecznie dziękuję 🙂 ).
Mam nadzieję, że rok siedemnasty będzie jeszcze bardziej obfity w okazy, chociaż powoli zaczyna mi brakować już miejsca w gablotach…

01_Duftyt, chryzokola - Segen Gottes, Miedzianka (1)
Duftyt i chryzokola
Poch.: Segen Gottes, Miedzianka, Dolnośląskie, Polska

02_Okenit i Gyrolit - Malad, Ward 38, Mumbai, Maharashtra, Indie (1)
02_Okenit i Gyrolit - Malad, Ward 38, Mumbai, Maharashtra, Indie (2)
02_Okenit i Gyrolit - Malad, Ward 38, Mumbai, Maharashtra, Indie (3)
Okenit i Gyrolit
Poch.: Malad, Ward 38, Mumbai, Maharashtra, Indie

03_Geoda kwarcowo-kalcytowa - Bu Craa, Maroko (1)
03_Geoda kwarcowo-kalcytowa - Bu Craa, Maroko (2)
Geoda kwarcowo-kalcytowa
Poch.: Bu Craa, Laâyoune-Sakia El Hamra, Maroko

04_Słońce pirytowe - Sparta, Randolph Co., Illinois, USA
Słońce pirytowe
Poch.: Sparta, Randolph, Illinois, USA

05_Psylomelan - Taouz, Maroko
Psylomelan
Poch.: Taouz, Er Rachidia, Drâa-Tafilalet, Maroko

06_Galena - Miedzianka śląska
Galena
Poch.: Miedzianka, Dolnośląskie, Polska

07_Galena - Miedzianka śląska
Galena
Poch.: Miedzianka śląska, Dolnośląskie, Polska

08_Ametyst - Karpacz (1)
08_Ametyst - Karpacz (2)
Ametyst
Poch.: Karpacz, Dolnośląskie, Polska

09_Nefryt - Jordanów
Nefryt
Poch.: Jordanów, Dolnośląskie, Polska

10_Kalcyt - Grzędy
Kalcyt
Poch.: Grzędy, Dolnośląskie, Polska

11_Galena i sfaleryt w syderycie - Gnaszyn (1)
Sfaleryt i galena (?) w syderycie
Poch.: Gnaszyn, Częstochowa, Śląskie, Polska

12_Kalcyt - NL
Kalcyt / aragonit
Poch.: Nieznana lokalizacja

13_Rubin - Bystrzyca Górna
Rubin z omfacytem
Poch.: Bystrzyca Górna, Dolnośląskie, Polska

14_Rubin - Bystrzyca Górna
Rubin z omfacytem i granatami
Poch.: Bystrzyca Górna, Dolnośląskie, Polska

15_Agat - Morcinov, Czechy (1)
Agat
Poch.: Morcínov, Liberec, Czechy

15_Agat - Morcinov, Czechy (2)
Agat
Poch.: Morcínov, Liberec, Czechy

16_Gips - Lubin
Gips
Poch.: Lubin, Dolnośląskie, Polska

17_Waryscyt - Wiśniówka (1)
17_Waryscyt - Wiśniówka (2)
Waryscyt na szczotce kwarcowej
Poch.: Wiśniówka, Świętokrzyskie, Polska

18_Rutyl - Zverotice, Czechy
Rutyl
Poch.: Zvěrotice, Soběslav, Tábor, Czechy

19_Diopsyd - Stara Kamienica
Diopsyd (z resztkami wytrawionego kalcytu)
Poch.: Stara Kamienica, Jelenia Góra, Dolnośląskie, Polska

20_Agat - Płóczki Górne
Agat
Poch.: Płóczki Górne, Dolnośląskie, Polska

21_Kukiełka lessowa - Śladków Mały k. Chmielnika
Kukiełka lessowa
Poch.: Śladków Mały, Chmielnik, Świętokrzyskie, Polska

22_Flogopit - NL
Flogopit
Poch.: Nieznana lokalizacja

23_Syderyt - Męcinka
Syderyt
Poch.: Męcinka, Jawor, Dolnośląskie, Polska

24_Granaty - Norwegia
Granaty
Poch.: Norwegia

25_Klinochlor - Rosja
Klinochlor
Poch.: Rosja

Część pierwsza wpisu: Jesień 2016 – Cz. 1

Piotr Zając
https://realgarblog.wordpress.com

REALGAR

 

NOWE OKAZY Jesień 2016 – CZ. 1

Świętujemy Boże Narodzenie więc muszą być również prezenty!
Poniżej pierwsza część galerii z nowymi okazami, od czasu ostatniego wpisu na wiosnę. Podzielone na dwa bo tym razem jest tego całkiem sporo 🙂

01 Magnetyt - Potosi, Boliwia (1)
01 Magnetyt - Potosi, Boliwia (2)
Magnetyt
Poch.: Potosi, Boliwia

02 Almandyn - Schlegeis, Zillertal, Austria (1)
Almandyn
Poch.: Schlegeis, Zillertal, Austria

03 Almandyn - Schlegeis, Zillertal, Austria (2)
Almandyn w łupku łyszczykowym
Poch.: Schlegeis, Zillertal, Austria

04 Kalcyt Poch.: Kam. Kwarc, Strzegom
Kalcyt
Poch.: Kam. Kwarc, Strzegom, Dolnośląskie, Polska

05 Trwaertyn - Czerna
Trawertyn
Poch.: Czerna, Małopolskie, Polska

06 Galena, sfaleryt - Pomorzany, Olkusz (1)
06 Galena, sfaleryt - Pomorzany, Olkusz (2)
Galena na sfalerycie 
Poch.: Pomorzany, Olkusz, Małopolskie, Polska

07 Piryt na albicie - Kostrza, Strzegom
Piryt na albicie
Poch.: Kostrza, Strzegom, Dolnośląskie, Polska

08 Hornblenda magnezowa - Schlegeis, Zillertal, Austria
Hornblenda magnezowa
Poch.: Schlegeis, Zillertal, Austria

09 Hessonit - Vycpálek
Hessonit
Poch.: Vycpálek, Jesenik, Morawy, Czechy

10 Sfaleryt w syderycie - Gnaszyn
Sfaleryt w syderycie
Poch.: Gnaszyn, Częstochowa, Śląskie, Polska

11 Chryzokola - Segen Gottes, Miedzianka
Chryzokola
Poch.: Segen Gottes, Miedzianka, Dolnośląskie, Polska

12 Bavenit na kwarcu dymnym - Kop. B-14, Borów
Bavenit na kwarcu dymnym
Poch.: Kop. B-14, Borów, Dolnośląskie, Polska

13 Piryt - Huanzala Mine, Huallanca District, Dos de Mayo Province, Huánuco Department, Peru
Piryt
Poch.: Huanzala, Huallanca, Dos de Mayo, Huánuco, Peru

14 Baryt - NL
Baryt
Poch.: Nieznana lokalizacja

15 Baryt - Stanisławów
Baryt
Poch.: Stanisławów, Dolnośląskie, Polska

16 Miedź rodzima - USA
Miedź rodzima
Poch.: USA

Ciąg dalszy wpisu: Jesień 2016 – Cz. 2

Piotr Zając
https://realgarblog.wordpress.com

REALGAR

 

LWÓWECKIE LATO AGATOWE – Minerały Polski (Wystawa Główna) cz.2

Zauważyłem ostatnio, że zalegam jeszcze z tematem wystaw Minerały Polski na LLA 2014. Minęło już sporo czasu i normalnie dałbym sobie spokój, ale poczułem się w obowiązku wrzucenia tych fotografii – żal byłoby nie pokazać tak wspaniałych okazów.
Dla tych którzy nie widzieli,  pierwszą część galerii znajdziecie TUTAJ.

PODKARPACKIE:
– Machów, Podkarpackie:

LLA14-2-01
LLA14-2-02
LLA14-2-03
LLA14-2-04
LLA14-2-05
LLA14-2-07
Celestyn
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie

LLA14-2-08
LLA14-2-09
Siarka, celestyn
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie

LLA14-2-10
LLA14-2-11
LLA14-2-12
LLA14-2-13
LLA14-2-14
LLA14-2-15
LLA14-2-16
Celestyn, siarka
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie

LLA14-2-17
LLA14-2-18
LLA14-2-19
LLA14-2-20
LLA14-2-06
Celestyn
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie

LLA14-2-21
LLA14-2-22
LLA14-2-23
LLA14-2-24
LLA14-2-25
LLA14-2-26
Baryt
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie

LLA14-2-27
LLA14-2-28
LLA14-2-30
LLA14-2-31
Siarka, gips
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie

LLA14-2-32
LLA14-2-33
LLA14-2-34
LLA14-2-35
LLA14-2-36
LLA14-2-37
LLA14-2-38
Celestyn
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie

MAŁOPOLSKIE:
– Olkusz, Małopolskie:

LLA14-2-39
LLA14-2-40
LLA14-2-41

– Rudno i Regulice, Małopolskie:

LLA14-2-42
LLA14-2-43
Kwarc (ametyst)
Poch.: Rudno, Krzeszowice, Małopolska

LLA14-2-44
LLA14-2-45

ŚLĄSKIE:
– Bytom, Śląskie:

LLA14-2-46
LLA14-2-47
Piromorfit
Poch.: Tarnowskie Góry, Śląskie

LLA14-2-48
LLA14-2-49

– Częstochowa, Śląskie:

LLA14-2-50
Septaria
Poch.: Częstochowa, Śląskie

LLA14-2-51
Septaria
Poch.: Częstochowa, Śląskie

LLA14-2-52
Septaria
Poch.: Częstochowa, Śląskie

– Katowice, Śląskie:

LLA14-2-53
LLA14-2-54
LLA14-2-55
LLA14-2-56
LLA14-2-57
LLA14-2-58
LLA14-2-59
LLA14-2-60

ŚWIĘTOKRZYSKIE:
– Kielce, Świętokrzyskie:

LLA14-2-61
LLA14-2-62
LLA14-2-65
LLA14-2-64
Baryt
Poch.: Jaworznia, Kielce, Świętokrzyskie

– Wiśniówka, Świętokrzyskie:

LLA14-2-67
LLA14-2-69
LLA14-2-68
LLA14-2-70
LLA14-2-71
LLA14-2-72
Waryscyt / Wavellit
Poch.: Wiśniówka, Kielce, Góry Świętokrzyskie

LLA14-2-73
Waryscyt / Wavellit
Poch.: Wiśniówka, Kielce, Góry Świętokrzyskie

LLA14-2-74
Waryscyt / Wavellit
Poch.: Wiśniówka, Kielce, Góry Świętokrzyskie

LLA14-2-75

– Miedzianka, Świętokrzyskie:

LLA14-2-76

– Śródborze, Świętokrzyskie:

LLA14-2-77
Krzemień pasiasty
Poch.: Śródborze, Góry Świętokrzyskie

LLA14-2-78
Krzemień pasiasty
Poch.: Śródborze, Góry Świętokrzyskie

LLA14-2-79
Krzemień pasiasty
Poch.: Śródborze, Góry Świętokrzyskie

OPOLSKIE:

LLA14-2-80
LLA14-2-81
Celestyn
Poch.: Krasiejów, Opolskie

KUJAWSKO-POMORSKIE:

LLA14-2-82
LLA14-2-83
Gips
Poch.: Dobrzyń, Wlocławek, Kujawy

POMORSKIE:

LLA14-2-84
LLA14-2-85
Bursztyn bałtycki (sukcynit)
Poch.: Wybrzeże Bałtyku, Pomorze

LLA14-2-86
Bursztyn bałtycki (sukcynit)
Poch.: Wybrzeże Bałtyku, Pomorze

LLA14-2-87
Bursztyn bałtycki (sukcynit)
Poch.: Wybrzeże Bałtyku, Pomorze

LLA14-2-88
LLA14-2-89

MUZEUM PIG W WARSZAWIE cz.2

Pracując nad kolejnym większym wpisem wrzucamy mały przerywnik, a mianowicie drugą część fotorelacji z wizyty w Muzeum Geologicznym Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie przy ul. Rakowieckiej 4.
W tej części trochę skromniej pod kątem skamieniałości a skupiamy się raczej na skałach i minerałach.
Tak jak wspominaliśmy uprzednio, fotorelacja nie przedstawia wszystkich udostępnionych zbiorów a jedynie skromną część, dlatego też warto wpaść do warszawskiego Muzeum PIGu i zobaczyć na żywo okazy tu zamieszczone lub te, których nie udało nam się sfotografować. A było tego jeszcze całkiem sporo. Polecamy 🙂

PIG82
PIG83
PIG78
PIG79
PIG85
PIG77
PIG81
PIG80
PIG84
PIG86
PIG87
PIG88
PIG89
PIG90
PIG91
PIG92
PIG93
PIG94
PIG95
PIG96
PIG97
PIG98
PIG99
PIG101
PIG102
PIG103
PIG104
PIG106
PIG105
PIG107
PIG108
PIG109
PIG110
PIG111
PIG112
PIG113
PIG114
PIG115
PIG116
PIG117
PIG118
PIG119
PIG120
PIG121
PIG123
PIG122
PIG124
PIG125
PIG126
PIG128
PIG127
PIG130
PIG129
PIG131
PIG132
PIG133
PIG134
PIG136
PIG135
PIG138
PIG137
PIG139
PIG140
PIG141
PIG142
PIG143
PIG144
PIG145
PIG146
PIG147
PIG148
PIG149

Mariola i Piotr Zając
https://realgarblog.wordpress.com

REALGAR

 

STRZEGOM – Eldorado kolekcjonera minerałów

Nie ma wątpliwości, że o Strzegomiu słyszał każdy polski kolekcjoner minerałów.
Śmiało można powiedzieć, że nawet niektórzy z nas czują już pewien przesyt tymi lokalizacjami – minerały dostępne są w większej czy mniejszej ilości na każdej giełdzie, w każdym muzeum geologicznym i również każdy kolekcjoner posiada chociażby kilka strzegomskich okazów.
Wszystko za sprawą masywu granitowego Strzegom-Sobótka który dostarcza jednych z najbardziej cenionych stanowisk mineralogicznych w Kraju. Można rzec: polskie mineralogiczne Eldorado. Rozmawiając z zagranicznymi kolekcjonerami zaraz po krzemieniu pasiastym czy bursztynie z całą pewnością musi paść hasło Strzegom.
Zresztą, kto kojarzy tych wspaniałych niebieskich fluorytów strzegomskich z kolekcji TG Spirifer.

54_Strzegom-15
Fluoryt strzegomski (kam. Grabina I w kol. TG Spirifer. Fot. J. Scovil)
na ulotce LLA 2014

Strzegom to dziś kilkadziesiąt kamieniołomów w których pozyskuje się granit na płyty chodnikowe, krawężniki, parapety, kruszywa, kostkę brukową, kamień okładzinowy itd. Wielki ośrodek polskiego granitu; zakłady kamieniarskie są obecne dosłownie na każdym rogu.

53_Strzegom-15
Płytki z granitu strzegomskiego w krakowskim Ogrodzie Doświadczeń

Granit masywu Strzegom-Sobótka związany jest z orogenezą waryscyjską (hercyńską) a jego wiek datowany jest na pogranicze późnego karbonu i wczesnego permu (około 270-280 mln. lat*). Skały te występują na powierzchni lub pod pokrywą osadów trzeciorzędowych w formie wielkiego batolitu typu intruzywnego (Rajchel 2004 (fide Borkowska 1959)).
W obrębie tej intruzji występuje kilka odmian granitu z których dominujący jest granit hornblendowo-biotytowy zbudowany głównie z mikroklinu i w mniejszych ilościach oligoklazu, kwarcu, biotytu i hornblendy.

82_Mapa Strzegom-Sobótka
Uproszczona mapa geologiczna masywu granitoidowego
Strzegom-Sobótka (Janeczek 1985 (fide Majerowicz 1972)).
1-granitoidy w podłożu pod utworami trzecio- i czwartorzędowymi; 2-granit biotytowy;
3-dwumikowe leukogranity; 4-biotytowy granodioryt; 5-gnejsy bloku sowiogórskiego;
6-metagabro Ślęży i amfibolity; 7-bazalty; 8-metagabro w podłożu; 9-serpentynity;
10-przypuszczalne lub stwierdzone uskoki; K/2-lokalizacja otworu wiertniczego

19_Strzegom-15
18_Strzegom-15
Granit strzegomski

Z perspektywy kolekcjonera to jednak nie granit wzbudza największe zainteresowanie, tylko to co możemy w nim znaleźć – gniazda pegmatytowe zawierające paragenezy wielu, często wspaniale wykształconych minerałów. Poczynając od gigantycznych kwarców (dymne, moriony), po przez idealnie wykształcone skalenie (mikroklin, albit), fluoryty (chyba można się odważyć i powiedzieć, że najlepszej jakości w Kraju), kończąc na licznie występujących rzadkich minerałach takich jak bavenit, chabazyt, beryl, aksynit, stilbit itd.
Na największą uwagę zasługują przede wszystkim kawerny/pustki wypełnione przez tzw. „ogródki skalne” czyli barwne paragenezy minerałów występujących w pegmatytach.

30_Strzegom-15
Paragenezy mikroklinu, epidotu, stilbitu i kwarcu w granicie strzegomskim

Będąc w Strzegomiu mieliśmy okazję odwiedzić
ZG „ŻÓŁKIEWKA-WIATRAK” EURO-GRANIT Sp. z o. o.

01_Strzegom-15

Kamieniołom zlokalizowany jest na zachód od zabudowań Strzegomia pomiędzy
ul. Wydobywczą i Kopalnianą.
Pozyskiwany tutaj materiał skalny przeznaczony jest na kruszywo łamane oraz budowlane elementy foremne. Urobek wyciągany jest za pomocą żurawi masztowych ustawionych przy wyrobisku. Aktualnie przy eksploatacji zatrudnionych jest około dziesięciu osób.

02_Strzegom-15
03_Strzegom-15
04_Strzegom-15
05_Strzegom-15

Poszukując minerałów musimy skupić się na wcześniej wspomnianych pegmatytach.

Na omawianym obszarze dominującym typem występującym w granitach hornblenowo-biotytowych są pegmatyty miarolityczne i komorowe (rzadziej spotykane są pegmatyty żyłowe). Charakteryzują się one obecnością kawern/pustek koncentrycznie otoczonych strefami pegmatytowymi (Janeczek 1985).
Krystalizacja poszczególnych składników mineralnych w pegmatytach miarolitycznych odbywała się etapowo.
Początkowo krystalizowały mikroklin, albit i kwarc.
Następnie w niektórych kawernach dochodziło do zbrekcjowania skalenia i kwarcu oraz regeneracji poszczególnych fragmentów mineralnych.
W ostatnim etapie, na minerałach starszych doszło do krystalizacji fluorytu, epidotu, zeolitów, chlorytów i kalcytu (Praszkier 2008).
Wielkość ciał pegmatytowych jest zróżnicowana, tak samo jak różne są rozmiary kawern w nich występujących. Najlepszych okazów można się spodziewać w mniejszych pustkach o wielkości do około 50 cm. Większe kawerny z reguły podlegają intensywniejszej erozji co powodują wody meteoryczne migrujące w obrębie spękań ciosowych w granitach.

06_Strzegom-15
07_Strzegom-15
08_Strzegom-15
09_Strzegom-15
10_Strzegom-15
11_Strzegom-15
12_Strzegom-15
13_Strzegom-15
14_Strzegom-15
15_Strzegom-15
16_Strzegom-15

Wydawać by się mogło, że pozyskiwanie okazów z pegmatytu strzegomskiego będzie należało do zadań wyjątkowo lekkich i przyjemnych. Przy takiej różnorodności minerałów nie powinniśmy mieć większego problemu ze znalezieniem okazów nadających się do kolekcji.
Niestety nic bardziej mylnego.
O ile nie zadowala nas to co wyszukamy w rumoszu skalnym bądź okazy nie leżą odłożone przez pracowników, to bez odpowiedniego przygotowania i sprzętu nie mamy co liczyć na materiał o większej wartości. Najczęściej to co nas interesuje znajduje się w dużych blokach granitowych z których wyeksploatowanie minerałów przy użyciu standardowego lekkiego wyposażenia terenowego jest zadaniem wprost karkołomnym. Zwykłym majzlem i młotkiem jeżeli nie uszkodzimy sobie okazu to najpewniej na tyle się zmęczymy by po niedługim czasie zrezygnować z dalszej pracy. Można się jednak na taką ewentualność przygotować. Pozyskanie całego zespołu kryształów możliwe jest przy użyciu szlifierki kątowej – najpierw „obrysowujemy” ściany okazu (na przykład w formie kostki) i kolejno odbijamy jego ściany przy użyciu przecinaka i młotka. Również w przypadku mniejszych brył skalnych (takich dających się udźwignąć) możemy je obrobić chociażby za pomocą łupiarki. Oczywiście wiąże się to z pomocą ze strony pracowników zakładu.

17_Strzegom-15
23_Strzegom-15

Pegmatyty w granitach strzegomskich:

55_Strzegom-15
Pegmatyty miarolityczne (druzowe) z okolic Strzegomia.
A-Żółkiewka (Janeczek 1985)

Ap-strefa aplitowa; Gi-strefa przerostów pismowych i granofirowych; Qu-kwarc;
Bio-biotyt; Ch-chloryty; Epi-epidot; Stil-stilbit; Sy-syderyt; F-fluoryt; Mi-mikroklin

21_Strzegom-15
22_Strzegom-15
24_Strzegom-15
25_Strzegom-15
20_Strzegom-15
26_Strzegom-15
Druza wypełniona chlorytami, kwarcem i drobnymi kryształami fluorytu

27_Strzegom-15
Mikroklin, epidot, kwarc

31_Strzegom-15
Paragenezy mikroklinu, epidotu, stilbitu-Ca i kwarcu w granicie strzegomskim

32_Strzegom-15
Paragenezy mikroklinu, stilbitu-Ca i kwarcu w granicie strzegomskim

35_Strzegom-15
Kryształy kwarcu narastające na mikroklinie

28_Strzegom-15
Epidot z chlorytami

29_Strzegom-15
Epidot, biotyt, mikroklin i kwarc

34_Strzegom-15
Kryształ albitu

36_Strzegom-15
Biotyt

37_Strzegom-15
Markasyt

Znalezione na miejscu kryształy fluorytu:

40_Strzegom-15
41_Strzegom-15
42_Strzegom-15
43_Strzegom-15
45_Strzegom-15
39_Strzegom-15
46_Strzegom-15
47_Strzegom-15
48_Strzegom-15
49_Strzegom-15
Marcin z literaturą przedmiotu 🙂
Pakowanie okazów może sprawiać dużą przyjemność, szczególnie, gdy zawijamy
okaz w twarz celebryty. Przecież gwiazdy lubią błyskotki.

Poniżej dorzucam niektóre z naszych okazów celem pełniejszego przybliżenia minerałów masywu Strzegom-Sobótka (opis po kliknięciu na miniaturkę):

66_Mikroklin - Strzegom (1) 79_Mikroklin - Strzegom 67_Mikroklin - Strzegom (2)
63_Kwarc - Strzegom (1) 64_Kwarc - Strzegom (2) 78_Kwarc dymny - Strzegom
76_Cytryn - Borów 65_Kwarc - Strzegom (3) 77_Fluoryt - Strzegom2
81_Topaz, lepidolit - Strzegom 73_Aksynit - Strzegom 59_Cleavelandyt - Strzegom
60_Epidot - Strzegom 61_Epidot, fluoryt - Strzegom 72_Stilbit, epidot - Strzegom
71_Stilbit - Strzegom 75_Bavenit - Strzegom 69_Molibdenit - Strzegom
68_Mikroklin, chloryty - Strzegom 56_Amazonit - Paszowice, Strzegom 80_Pałygorskit - Strzegom
83_Tytanit - Strzegom 58_Chalcedon - Strzegom 62_Kalcyt, stilbit - Strzegom
Chabazyt - Strzegom 74_Almandyn-spessartyn - Siedlimowice 70_Nontronit - Strzegom

Na zakończenie warto jeszcze wspomnieć, że Strzegom powinno się rozpatrywać nie tylko pod kątem ciekawych stanowisk mineralogicznych i możliwości pozyskania okazów do kolekcji, ale również i przede wszystkim jako miejsca eksploatacji jednego z naszych najcenniejszych surowców skalnych, czyli granitu. Druzy pegmatytowe o ile są bogatym źródłem jednych z najlepszych okazów mineralogicznych w Polsce, to nie stanowią żadnego znaczenia gospodarczego dla naszego Kraju.
Możemy nie zdawać sobie sprawy jak wiele elementów z naszego otoczenia wykonane jest z tej strzegomskiej skały; krawężniki, płytki chodnikowe, schody, nagrobki, rzeźby, murki itd. Dzięki wieloletniej eksploatacji możliwe stało się znaczne wpisanie tego materiału skalnego w krajobraz naszych miast. Z granitu strzegomskiego wykonanych jest również wiele zabytków naszej kultury, m.in. Kolumna Zygmunta III Wazy na Starym Mieście w Warszawie (trzon), Pomnik Obrońców Wybrzeża w Gdańsku na Westerplatte, Pomnik Lotnika w Warszawie i wiele innych.
Zdecydowanie granit strzegomski bardzo wiele wnosi do naszego otoczenia – warto o tym pamiętać i móc to zauważać.

 

52_Strzegom-15

*270-280 mln lat to wiek większości granitów masywu Strzegom-Sobótka.
Rzadsza odmiana granitu, dwułyszczykowa datowana jest na 325-330 mln lat (Puziewicz & Oberc-Dziedzic 1995)

Piotr Zając
https://realgarblog.wordpress.com

REALGAR

Literatura:

    • Rajchel J. Kamienny Kraków. AGH, Kraków 2004
    • Puziewicz J. & Oberc-Dziedzic T. 1995: Wiek i geneza granitoidów bloku przedsudeckiego. [w:] Cwojdziński S. (red), Przewodnik 66 Zjazdu Pol. Tow. Geol., Wrocław
    • Janeczek J., 1985. Topomorficzne minerały pegmatytów masywu granitoidowego Strzegom-Sobótka. Geol. Sudetica 20, 2, 1-81
    • Praszkier T., 2008. Minerały z pegmatytów masywu granitowego Strzegom-Sobótka. https://lists.man.lodz.pl/pipermail/mineraly/2007/08/0288.html

 

MUZEUM PIG W WARSZAWIE cz.1

W lutym br. mieliśmy okazję odwiedzić Muzeum Geologiczne Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie przy ul. Rakowieckiej 4.

PIG01

Była to wycieczka z cyklu geologiczne walentynki – bardzo ciekawa i pełna wrażeń, bowiem w PIGu wszystko jest naj – najstarszy instytut naukowy w Polsce, największe muzeum geologiczne, największa kolekcja paleontologiczna.

PIG04

Zbiory muzeum liczą około pół miliona okazów które udostępniono do zwiedzania w ośmiu wystawach tematycznych: Materia Ziemi, Historia Polski w kamieniu pisana, Surowce mineralne Polski, Skamieniały świat, Magmatyzm, Sedymentacja i diageneza, Metamorfizm i Tektonika.
Wstęp do muzeum jest bezpłatny.

PIG02
PIG03

Po wejściu do budynku i przejściu przez hol (w gablocie imponujących rozmiarów okaz halitu z kryształowej groty w Wieliczce) dochodzimy do głównej sali wystawowej z wystawą „Historia geologiczna Polski” i modelem Dilofozaura (zwanym pieszczotliwie „Dyzio”), szkieletami nosorożca włochatego, niedźwiedzia jaskiniowego oraz najbardziej rozpoznawalnego, będącego wizytówką muzeum szkieletem mamuta włochatego.
Muzeum udostępniono w latach 30tych XIX w., jednak obecny kształt ekspozycji znacznie odbiega od tego z jej pierwszych lat. W czasie II WŚ muzeum wraz ze zbiorami w większości uległy zniszczeniu i dzięki powolnemu odtwarzaniu zbiorów możliwe było stworzenie tak imponującej ekspozycji jaką mamy dzisiaj (po drodze był jeszcze generalny remont w 1999 r.).

PIG05
PIG06

Muzeum PIGu wydaje się być świetnym miejscem zarówno dla poważnego nauczyciela akademickiego czy też totalnego laika na którym nie zrobi wrażenia byle jaki „kamień” (że pozwolę się tak wyrazić). Każdy znajdzie tu coś co go zainteresuje – czy są to ślady pełzania trylobitów z Wiśniówki czy wcześniej już wspomniane imponujące szkielety.
Godne pochwały jest umożliwienie darmowego zwiedzania, dzięki czemu muzeum odwiedzane jest naprawdę licznie; wszędzie pełno rodzin z dzieciakami oglądającymi wystawy geologiczne.

PIG07

Niestety tak się zdarzyło, że mieliśmy jedynie godzinę na zwiedzanie przed zamknięciem, więc nie udało się sfotografować wszystkich wystaw (poniżej zamieszczam okazy z gablot w sali głównej – wpis będzie w dwóch częściach). Uważam jednak, że nie ma się co przejmować, bo dzięki temu będziemy mieli sposobność by odwiedzić muzeum PIGu ponownie.

PIG08
PIG10
PIG11
PIG12
PIG13
PIG14
PIG15
PIG16
PIG17
PIG18
PIG19
PIG20
PIG21
PIG22
PIG23
PIG24
PIG25
PIG26
PIG27
PIG28
PIG29
PIG30
PIG31
PIG32
PIG33
PIG34
PIG35
PIG36
PIG37
PIG38
PIG39
PIG40
PIG41
PIG42
PIG43
PIG44
PIG45
PIG46
PIG47
PIG48
PIG49
PIG50
PIG51
PIG52
PIG53
PIG54
PIG55
PIG56
PIG57
PIG58
PIG59
PIG60
PIG61
PIG62
PIG100
PIG63
PIG64
PIG65
PIG66
PIG67
PIG68
PIG70
PIG69
PIG71
PIG73
PIG72
PIG75
PIG74

CDN.

Mariola i Piotr Zając
https://realgarblog.wordpress.com

REALGAR