NOWE OKAZY 04/05.2015

Mamy wiosnę – czas więc na kolejną porcję nowości!
Kolekcja szybko się powiększa; czas od lutego obfitował przede wszystkim w wymiany kolekcjonerskie:

01_Szafir 01
01_Szafir 02
Szafir
Poch.: Krucze Skały. Wymiary: 14 mm x 14 mm

02_chryzopraz
Chryzopraz
Poch.: Szklary. Wymiary: 8 cm x 5,5 cm

03_kwarc 01
03_kwarc 02
Kwarc
Poch.: Bolków. Wymiary: 11 cm x 9,5 cm

04_bornit
Kowelin, chalkopiryt
Poch.: Lubin. Wymiary: 8,5 cm x 4,5 cm

05_gips
Gips (selenit), kalcyt
Poch.: Lubin. Wymiary: 7 cm x 7,8 cm

06_Kwarc 01
06_Kwarc 02
Kwarc
Poch.: Kraków – Pychowice. Wymiary: 7 cm x 8 cm

07_Menilit
Menilit
Poch.: Futoma. Wymiary: 12,4 cm x 9,3 cm

08_Natrolit
Natrolit
Poch.: Gracze. Wymiary: 6,8 cm x 6,2 cm. Wielkość kryształu: 9 mm

09_Kwarc
Kwarc
Poch.: Jaroszów. Wielkość kryształu: 3,7 cm

10_Cleavelandyt
Cleavelandyt (odm. albitu), Mikroklin
Poch.: Strzegom. Wymiary: 3,4 cm x 2,7 cm

12_Magnetyt 01Magnetyt
Poch.: Miedzianka (dolnośląskie)
Wymiary: 4,4 cm x 4 cm. Wielkość największego kryształu: 5 mm

12_Magnetyt 02
12_Magnetyt 03
Magnetyt
Poch.: Miedzianka (dolnośląskie). Wymiary: 2,9 cm x 2,2 cm

13_Galena
Galena
Poch.: Paryż k. Krzeszowic. Wymiary: 10,5 cm x 4 cm

14_Gips_basaluminit 01
14_Gips_basaluminit 02
Gips, basaluminit
Poch.: Dymaczewo Stare. Wymiary: 5,8 cm x 5 cm

15_Arsenopiryt 01
15_Arsenopiryt 02
Arsenopiryt
Poch.: Rędziny. Wymiary: 4,7 cm x 2,2 cm

17_baryt
Baryt, hematyt
Poch.: Wilcza. Wymiary: 6,7 cm x 2,4 cm

16_alumonohydrokalcyt
Aluminohydrokalcyt
Poch.: Nowa Ruda. Wymiary: 7,5 cm x 3,5 cm

18_kwarc
Kwarc, kalcyt
Poch.: Grzędy. Wymiary: 6,5 cm x 3,6 cm

10_Hematyt
Hematyt
Poch.: Rędziny. Wymiary: 14,5 cm x 9 cm

20_dolomit po kalcycie 01
Pseudomorfozy dolomitu po kalcycie z kryształami kalcytu
Poch.: Rędziny. Wymiary: 4,5 cm x 3 cm

20_dolomit po kalcycie 03
Pseudomorfozy dolomitu po kalcycie z kryształami kalcytu
Poch.: Rędziny. Wymiary: około 4,5 cm x 3 cm

20_dolomit po kalcycie 02
Pseudomorfozy dolomitu po kalcycie z kryształami kalcytu
Poch.: Rędziny. Wymiary: około 4,5 cm x 3 cm

20_dolomit po kalcycie 04
Pseudomorfozy dolomitu po kalcycie z kryształami kalcytu
Poch.: Rędziny. Wymiary: 7,3 cm x 4,2 cm

22_kalcyt
Kalcyt
Poch.: Rędziny. Wymiary: 8 cm x 6 cm

21_kalcyt
23_kalcyt
Kalcyt, hematyt
Poch.: Rędziny. Wymiary:
8 cm x 4,4 cm

11_KwarcKwarc
Poch.: Jaroszów. Wymiary: 10,5 cm x 8,5 cm

Wanadynit 01
Wanadynit 02
Wanadynit
Poch.: Mibladen, Maroko. Wymiary: 10,5 cm x 8,4 cm

Fluoryt 01
Fluoryt 02
Fluoryt, kwarc
Poch.: Hameda, Jorf, Maroko.
Wymiary: 14,8 cm x 7,5 cm. Wielkość największego kryształu: 1,5 cm

Kwarc 01
Kwarc 02
Kwarc
Poch.: Kopalnie Oumjrane, Alnif, Maroko.
Wymiary: 11 cm x 9,5 cm

Almandyn
Almandyn na łupku łyszczykowym
Poch.: Granatkogel, Północny Tyrol, Austria.
Wielkość kryształu: 2 cm x 2,2 cm

Piryt_Chalkantyt 01
Piryt_Chalkantyt 02
Piryt, Chalkantyt
Poch.: Kopalnia Calamita, Capoliveri, Włochy.
Wymiary: 5,5 cm x 4,5 cm. Wielkość największego kryształu: 9 mm

Kerchenit 01
Kerczenit (Wiwianit)
Poch.: Kercz, Krym, Ukraina. Wymiary: 2,3 cm x 1,5 cm

Piotr Zając

REALGAR

50 Giełda Minerałów, Skamieniałości i W.J. AGH

50 MIĘDZYNARODOWA WYSTAWA I GIEŁDA MINERAŁÓW, SKAMIENIAŁOŚCI I WYROBÓW JUBILERSKICH na Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie (07-08.06.2014 r.)

01

Jubileuszowa – 50 giełda na AGH. Wydawać by się mogło, że będzie to giełda szczególna, inna niż wszystkie dotychczasowe.
Niestety, nic bardziej mylnego. Nie będę się rozpisywał po raz kolejny co mi się nie podobało lub co by można było zmienić. Mimo jubileuszu była to najsłabsza z dotychczasowych giełd. Mało sprzedawców, mało kupujących, brak jakiejkolwiek reklamy. Po rozmowie ze znajomymi handlarzami okazało się, że praktycznie wszyscy ostatnio tracą na tym interesie. Wiele osób również rezygnuje ze sprzedaży na giełdach (bądź w ogóle rezygnuje z handlu minerałami), przez co ceny bywają znacznie niższe niż być powinny. Nie ma także miejsca na młodych sprzedawców, którzy na wstępie zniechęcają się do takiej formy zarobku. Wygląda na to, że jedynym sposobem na poprawę stanu rzeczy jest nieorganizowanie giełd przez kilka lat. Wtedy być może rynek odżyje, bo jak na razie interes ten jest nieopłacalny. Na początku lipca (11-13.07) odbędzie się jeszcze Lwóweckie Lato Agatowe. Jestem ciekaw czy tam sytuacja będzie choć trochę lepsza.

02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
Stoisko Koła Naukowego Geologów

14
15
16
Chyba nie ma nic przyjemniejszego niż przebieranie takiego gruzu…

17

Poszczególne okazy:

18
Cavansyty – Poch.: Poonah, Maharashtra, Indie

19
Halotrychit – Poch.:Nistru, Rumunia
(wiem, ostatnio też było, ale nie da się tym okazom nie zrobić zdjęcia!)

20
Siarka rodzima

21
Roselit – Poch.: Bou Azzer, Tazenakht, Maroko

22
Gipsy – Poch.: Dobrzyń

23
Wanadynity – Poch.: Mibladen, Maroko

24
Australijskie opale szlachetne

25
Lizardyt, brucyt; serpentynizacja dolomitu – Poch.: Dubie

26
Celestyn – Poch.: Sakoany, Katsepy, Madagaskar

27
Gagat

28
Czaroit – Poch.: Dolina Rzeki Czara, Masyw Muruński, Syberia, Rosja

29
Wavellit – Poch.: Wiśniówka k. Kielc

30
Po środku: Dolomit – Trepča Stan Terg, Kosovo

32
Po środku: Krzemienie pasiaste – Poch.: Śródborze

33
Agat litofizowy – Poch.: Nowy Kościół

35
Geoda kalcytowa – Poch.: Maroko

36
Lapis lazuli – Poch.: Ladjuar Medam, Sar-e Sang, Afghanistan

37
Malachit – Poch.: Kongo

38
Septaria – Poch.: Nowy Kościół

39
Minerały masywu Strzegomia

40
Ciemny kalcyt miodowy

41
Menilit – Poch.: Futoma

Na zakończenie widok na korytarz przy Auli (1 piętro). Kupujących minerały spokojnie można policzyć na palcach u jednej ręki.

42

Piotr Zając

REALGARMZG

TEREN: Sanok – W poszukiwaniu rud manganu (02.2014)

Korzystając w lutym z pięknej wiosennej pogody wybrałem się z grupą przyjaciół do Sanoka. W planie miał to być wypad stricte wypoczynkowy i nie było mowy o żadnych sprawach geologicznych. Za fliszem karpackim szczerze nie przepadam, dlatego też tym razem wyjątkowo nie zamierzałem używać młotka w terenie.


San. Widok z dziedzińca Zamku królewskiego w Sanoku

W dzień wyjazdu skusiłem się jednak do wpisania w wyszukiwarce hasła o budowie geologicznej okolic Sanoka. Szybko natrafiłem na ciekawy tekst dotyczący sanockiej góry Glinice: „Przez górę Glinice ciągnie się antyklina eoceńska. W okresie międzywojennym cały ten teren przebadany został w celu poszukiwań złóż roponośnych. Na górze Glinica przy przysiółku Sanoka zwanym Kiczera, widoczne są liczne warstwy wychodzącej na powierzchnię rudy manganowej. W okresie do 1939 prowadzano tu systematyczne badania nad tym minerałem. Po północnej stronie widoczne wychodnie skalne kamieniołomu Trepczy.” Kolejno dokopałem się do artykułu Czesława Kuźniara „Rudy manganowe w Trepczy i Glinicach pod Sanokiem” (1932), w którym szczegółowo scharakteryzowano sanockie rudy manganu: „W łupkach ilastych, zabarwionych przeważnie na zielono, które występują w spągu kompleksu łupków menilitowych i ponad łupkami czerwonemi eoceńskiemi, występują na wychodniach warstw dość pospolicie bryły złożone głównie z psylomelanu. Niekiedy bryły te są wewnątrz puste i wówczas w ich wnętrzu można stwierdzić niewielkie ilości substancyj ilastych zabarwionych limonitem na kolor ochry. Roboty poszukiwawcze pozwoliły stwierdzić, że w głębszych partjach łupków zielonych zdarzają się bryły, które na powierzchni mają koronę złożoną głównie z psylomelanu. Wewnętrzna część tych brył składa się z jasno-szarej drobnoziarnistej masy, złożonej głównie z węglanu manganu (rodochrozytu), węglanu żelaza (syderytu), oraz z substacyj ilastych.” Podobny opis odnalazłem również w „Minerały polskich Karpat” I. Gucwy i A. Pelczar. Przy tak zachęcających informacjach zdałem sobie jednak sprawę, że odnalezienie wspomnianych wychodni skalnych może nie być takie proste. Sama budowa geologiczna okolic Sanoka wydaje się być zróżnicowana, a obszar ten wykazuje znaczne osobliwości będące wynikiem kontaktu trzech jednostek tektonicznych: śląskiej, podśląskiej i karpat.


Mapa geologiczna Sanoka i okolic (według baza.pgi.gov.pl – zmienione)

1-Piaski, żwiry, mady rzeczne, oraz torfy i namuły (Q2); 2-Piaski, żwiry i mułki rzeczne (Q1Ś); 3-Piaski, żwiry i mułki rzeczne (Q1B); 4-Koluwia osuwiskowe (Q); 5-Lessy piaszczyste i pyły lessopodobne (Q); 6-Piaskowce, łupki, iłowce i rogowce (E3); 7-Piaskowce, iłowce, margle i zlepieńce (K2); 8-Iłowce, mułowce lokalnie z czertami, piaskowce, zlepieńce i margle (K1).

Wiedząc, że nie będę miał czasu na dłuższe przebywanie w terenie sprawdziłem mapy w Centralnej Bazie Danych Geologicznych, oraz Geoportalu, oznaczając trzy warte sprawdzenia miejsca: Odsłonięcie formacji fliszowej nad Sanem (1), Dawny kamieniołom piaskowców w Trepczy (2), oraz wydające się być najbardziej perspektywiczne miejsce na górze Glinica (3).


Mapa topograficzna obszaru Sanoka (geoportal.gov.pl – zmienione)

ODSŁONIĘCIE FORMACJI FLISZOWEJ NAD SANEM (1),

Odkrywka ta znana mi była już wcześniej dlatego też jedynie rzuciłem na nią okiem idąc w stronę kamieniołomu. Znajdując się w niewielkiej odległości od centrum miasta, oraz w bezpośrednim sąsiedztwie Skansenu Budownictwa Ludowego jest ona częstym celem wycieczek i ważnym obiektem geoturystycznym miasta Sanoka. Charakterystyczna ściana skalna o wysokości 6 m i długości 20 m powstała w wyniku erozji bocznej Sanu, wcinającego się w cypel morfologiczny Białej Góry (pasmo Gór Słonnych).

W odsłonięciu widoczne są szare i szaro beżowe piaskowce z cienkimi wkładkami szarych łupków ilastych. Jest to piaskowcowo-ilasta sekwencja fliszowa należącą do trzeciorzędowych, oligoceńskich warstw krośnieńskich. Utwory tego typu należą do tzw. turbidów, czyli osadów prądów zawiesinowych spływających po skłonie kontynentalnym do fliszowego basenu karpackiego. Cechy litologiczno-strukturalne tych utworów świadczące o ich turbidytowej genezie stanowią również o wysokich walorach dydaktyczno-naukowych opisywanej odkrywki. Wśród tych cech można wymienić dobrze widoczne struktury sedymentacyjne takie jak płaska laminacja równoległa, uziarnienie frakcjonalne czy pogrązy występujące w spągach ławic piaskowców.


DAWNY KAMIENIOŁOM PIASKOWCÓW W TREPCZY (2),

Kamieniołom piaskowców zlokalizowany jest około 1,5 km na północny-zachód od omawianego wcześniej odsłonięcia. Góruje on nad pobliskimi zabudowaniami, dlatego też ciężko go nie zauważyć idąc od strony centrum Sanoka. Podobnie jak we wcześniej omawianej odkrywce występują tu piaskowce warstw krośnieńskich, których eksploatacja w kamieniołomie odbywała się w pierwszej połowie XX w (w czasie okupacji niemieckiej). Są to skały grubo bądź średnioziarniste, silnie wapniste o dużej zawartości muskowitu. Ze względu na wysokie parametry fizyko-chemiczne znajdowały one zastosowanie w budownictwie, oraz produkcji betonu.


GLINICA (3),

Z kamieniołomu udałem się w kierunku góry Glinica. Punkt trzeci osiągnąłem wchodząc na górę od strony południowej (około 5 km od kamieniołomu). W kilku miejscach odsłaniały się duże bloki piaskowców krośnieńskich, a w pobliżu wierzchołka widoczne były lekko podcięte skarpy. Dla mnie najciekawszy okazał się jednak materiał luźno tkwiący w podłożu, a mianowicie silnie skrzemionkowane skały z licznymi spękaniami, często wypełnionymi kwarcem i kalcytem. Wśród nich zdarzały się również szczotki kalcytowe na których narastały drobne, intensywnie połyskujące kryształy kwarcu. Kilkukrotnie natrafiłem także na idealnie wykształcone monokryształy kalcytu wykrystalizowane na brunatnych, rozetowych kalcytach.
Opisywanych w literaturze brył psylomelanu nie odnalazłem. Poświęciłem jeszcze godzinę na poszukiwanie w dalszych partiach Glinicy, które niestety okazały się bezowocne. Okolice wierzchołka są do tego stopnia zarośnięte przez krzewy, że nie było możliwości poruszania się bez odpowiedniego sprzętu.










Znalezione okazy kalcytu i kwarcu:



















Wracając do Krakowa zdałem sobie sprawę, że czuję pewien niedosyt. Co prawda trafiłem na kryształy kalcytu które umieściłem w mojej kolekcji, ale miejsce występowania rud manganowych wciąż pozostaje zagadką. W życiu często tak bywa, ze dostajemy coś innego niż byśmy się spodziewali. Tak też było i tym razem. Być może trzeba będzie zdobyć Glinicę od przeciwnej strony kierując się ulicą Kiczury (zwłaszcza, że w literaturze wspomniano: „Na górze Glinica przy przysiółku Sanoka zwanym Kiczera…”). Powoli planuję kolejny wyjazd do Sanoka, tym bardziej, że już teraz wiem jak wyglądają szukane przeze mnie rudy manganowe! (Fotografia poniżej)



Warstwy hieroglifowe górne – warstwa z nagromadzeniem konkrecji manganowych.
Fotografia zaczerpnięta z: M. Niziołek, J. Zamojcin „Mapa geologiczna fałdu Strachociny. Nowe dane na starej mapie. Część II – Wyniki badań kartograficznych w rejonie fałdu Strachociny”. Nafta-Gaz, 999-1011.

Piotr Zając

REALGARMZG

Menilit

Menilit (eng. Menilite, de. leberopal) to odmiana opalu; mineraloidu (podklasa minerałów; substancja o strukturze wewnętrznej różniącej się sposobem jej uporządkowania od klasy minerałów) o wzorze chemicznym SiO2 x nH2O.

Menilit to nieprzeźroczysta, biochemiczna, czarna lub brunatna odmiana opalu zwyczajnego, swoim wyglądem przypominająca krzemień. Jego nazwa pochodzi od dzielnicy Paryża – Ménilmontant (Francja), skąd tę odmianę opalu opisał Abraham Gottlob Werner.

M. najczęściej występuje w postaci warstw (warstwy menilitowe), soczewek, bulastych konkrecji (opal bulasty). Tworzy masywne nagromadzenia, nie występuje w formie kryształów. Jest odmianą opalu, w związku z czym cechuje się podobnymi właściwościami fizyczno-chemicznymi jak wszystkie inne odmiany. Jest wyjątkowo kruchy.

M. znany jest m.in. z Francji, Japonii, Węgier, Hiszpanii, Czech i Polski. W Polsce buduje fliszową formację skalną, tzw. warstwy menilitowe (łupki menilitowe), występując wraz z gruboławicowymi mułowcami, łupkami ilastymi, łupkami ilastokrzemionkowymi, oraz drobnoziarnistymi piaskowcami. Wśród łupków tej formacji, na powierzchniach złupkowania często występują skamieniałości kopalnych ryb w formie odcisków i zachowanych szczątków.

Menilit mimo, iż jest odmianą opalu posiada bardzo niewielkie znaczenie kolekcjonerskie i jubilerskie. Nie posiada również znaczenia przemysłowego. Często stanowi materiał zbędny przy eksploatacji łupków warstw menilitowych (ZG Futoma).

Menilit
Menilit
Poch.: ZG Futoma w Błażowej

Ściana Olzy
Ściana Olzy zbudowana z warstw menilitowych w Rudawce Rymanowskiej