MUZEUM PIG W WARSZAWIE cz.2

Pracując nad kolejnym większym wpisem wrzucamy mały przerywnik, a mianowicie drugą część fotorelacji z wizyty w Muzeum Geologicznym Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie przy ul. Rakowieckiej 4.
W tej części trochę skromniej pod kątem skamieniałości a skupiamy się raczej na skałach i minerałach.
Tak jak wspominaliśmy uprzednio, fotorelacja nie przedstawia wszystkich udostępnionych zbiorów a jedynie skromną część, dlatego też warto wpaść do warszawskiego Muzeum PIGu i zobaczyć na żywo okazy tu zamieszczone lub te, których nie udało nam się sfotografować. A było tego jeszcze całkiem sporo. Polecamy 🙂

PIG82
PIG83
PIG78
PIG79
PIG85
PIG77
PIG81
PIG80
PIG84
PIG86
PIG87
PIG88
PIG89
PIG90
PIG91
PIG92
PIG93
PIG94
PIG95
PIG96
PIG97
PIG98
PIG99
PIG101
PIG102
PIG103
PIG104
PIG106
PIG105
PIG107
PIG108
PIG109
PIG110
PIG111
PIG112
PIG113
PIG114
PIG115
PIG116
PIG117
PIG118
PIG119
PIG120
PIG121
PIG123
PIG122
PIG124
PIG125
PIG126
PIG128
PIG127
PIG130
PIG129
PIG131
PIG132
PIG133
PIG134
PIG136
PIG135
PIG138
PIG137
PIG139
PIG140
PIG141
PIG142
PIG143
PIG144
PIG145
PIG146
PIG147
PIG148
PIG149

Mariola i Piotr Zając
https://realgarblog.wordpress.com

REALGAR

 

NOWE OKAZY – Wiosna 2016r.

Minęło prawie pół roku od ostatniego wpisu o nowych okazach.
Sporo się nazbierało więc ruszam z kolejną porcją fotografii. Jak zwykle zaczynamy od polskich okazów a kończymy na zagranicznych. Wszystko co znajdziecie poniżej pochodzi z wymian bądź zakupów, a okazy znalezione w terenie pojawiać się będą przy okazji wpisów tematycznych bądź na facebooku.
Miłego oglądania i liczę na komentarze 🙂

01 Bornit - Polkowice, Lubin
Bornit w łupku miedzionośnym (przekrój przez żyłę)
Poch.: Lubin
Rozmiar okazu: 28 cm x 9 cm

02 Alabaster - Ruczaj, Kraków (1)
03 Alabaster - Ruczaj, Kraków (2)
Alabaster
Poch.: Ruczaj, Kraków, Polska
Rozmiar okazu: 20 cm x 17,5 cm

04 Szafir - Krucze skały, Karpacz
Szafir
Krucze Skały, Karpacz, Polska

05 Opal miodowy - Szklary
Opal miodowy
Poch.: Szklary, Polska

06 Chryzokola z malachitem - Miedzianka śląska
Malachit i chryzokola
Poch.: Miedzianka śląska, Polska

07 Piryt - Ciechanowice
Piryt
Poch.: Ciechanowice, Polska

08 Halit - Kłodawa
Halit
Poch.: Kłodawa, Polska

09 Kalcyt - Gracze
Kalcyt
Poch.: Gracze, Polska

10 Anhydryt - Lubin
Anhydryt
Poch.: Lubin, Polska

11 Markasyt - Pomorzany (2)
Markasyt
Poch.: Pomorzany, Olkusz, Polska

12 Karbonatyt REE zaw. Burbankit - Tajno, Suwałki
Karbonatyt REE zaw. Burbankit
Poch.: Tajno, Suwałki, Polska

13 Złoto rodzime - Góry Kaczawskie
Złoto rodzime
Poch.: Góry Kaczawskie, Polska

14 Prasiolit - Sokołowiec
Prasiolit
Poch.: Sokołowiec, Polska

15 Cerusyt na sfalerycie - Orzeł Biały, Bytom (1)
Cerusyt na sfalerycie
Poch.: Orzeł Biały, Bytom, Polska

16 Cerusyt na sfalerycie - Orzeł Biały, Bytom (2)
17 Cerusyt na sfalerycie - Orzeł Biały, Bytom (3 -UV)
Cerusyt na sfalerycie (makro + UV)
Poch.: Orzeł Biały, Bytom, Polska

18 Chakopiryt, bornit, malachit - Ciechanowice
Chalkopiryt, bornit, malachit
Poch.: Szyb Luisa, Ciechanowice, Polska
Okaz podpisany jako bizmut rodzimy, ale makroskopowo nie stwierdziliśmy

19 Gips - KWK Ziemowit (1)
Gips
Poch.: KWK Ziemowit, Lędziny, Polska

20 Gips - KWK Ziemowit (2)
Gips
Poch.: KWK Ziemowit, Lędziny, Polska

21 Piryt - KWK Ziemowit
Piryt
Poch.: KWK Ziemowit, Lędziny, Polska

22 Kalcyt groniasty - Męcinka
Kalcyt groniasty
Poch.: Męcinka, Polska

23 Gips - Lubin
Gips – jaskółczy ogon
Poch.: Lubin, Polska

24 Kwarc różowy - Miękinia (1)
Kwarc różowy
Poch.: Miękinia, Polska

25 Kwarc różowy - Miękinia (2)
Kwarc różowy
Poch.: Miękinia, Polska

26 Ramersbergit i nikielin - Sieroszowice'
Ramersbergit i nikielin
Poch.: Sieroszowice, Polkowice, Polska

27 Markasyt - Pomorzany, Olkusz
Markasyt
Poch.: Pomorzany, Olkusz, Polska

28 Gips - Orzeł Biały, BytomGips (drobne igiełkowe kryształy)
Poch.: Orzeł Biały, Bytom, Polska

29 Kalcyt - Wielkanoc, Gołcza
Kalcyt
Poch.: Wielkanoc, Polska

30 Diamenty - Syberia, Rosja
Diamenty
Poch.: Syberia, Rosja

31 Opal
Opale szlachetne
Poch.: (z lewej) Wello, Etiopia (z prawej) Gracios O Dios, Honduras

32 Lapis lazuli - Afganistan
Lapis lazuli
Poch.: Sar-e-Sang, Jurm, Afganistan

Piotr Zając
https://realgarblog.wordpress.com

REALGAR

 

NOWE OKAZY 04/05.2015

Mamy wiosnę – czas więc na kolejną porcję nowości!
Kolekcja szybko się powiększa; czas od lutego obfitował przede wszystkim w wymiany kolekcjonerskie:

01_Szafir 01
01_Szafir 02
Szafir
Poch.: Krucze Skały. Wymiary: 14 mm x 14 mm

02_chryzopraz
Chryzopraz
Poch.: Szklary. Wymiary: 8 cm x 5,5 cm

03_kwarc 01
03_kwarc 02
Kwarc
Poch.: Bolków. Wymiary: 11 cm x 9,5 cm

04_bornit
Kowelin, chalkopiryt
Poch.: Lubin. Wymiary: 8,5 cm x 4,5 cm

05_gips
Gips (selenit), kalcyt
Poch.: Lubin. Wymiary: 7 cm x 7,8 cm

06_Kwarc 01
06_Kwarc 02
Kwarc
Poch.: Kraków – Pychowice. Wymiary: 7 cm x 8 cm

07_Menilit
Menilit
Poch.: Futoma. Wymiary: 12,4 cm x 9,3 cm

08_Natrolit
Natrolit
Poch.: Gracze. Wymiary: 6,8 cm x 6,2 cm. Wielkość kryształu: 9 mm

09_Kwarc
Kwarc
Poch.: Jaroszów. Wielkość kryształu: 3,7 cm

10_Cleavelandyt
Cleavelandyt (odm. albitu), Mikroklin
Poch.: Strzegom. Wymiary: 3,4 cm x 2,7 cm

12_Magnetyt 01Magnetyt
Poch.: Miedzianka (dolnośląskie)
Wymiary: 4,4 cm x 4 cm. Wielkość największego kryształu: 5 mm

12_Magnetyt 02
12_Magnetyt 03
Magnetyt
Poch.: Miedzianka (dolnośląskie). Wymiary: 2,9 cm x 2,2 cm

13_Galena
Galena
Poch.: Paryż k. Krzeszowic. Wymiary: 10,5 cm x 4 cm

14_Gips_basaluminit 01
14_Gips_basaluminit 02
Gips, basaluminit
Poch.: Dymaczewo Stare. Wymiary: 5,8 cm x 5 cm

15_Arsenopiryt 01
15_Arsenopiryt 02
Arsenopiryt
Poch.: Rędziny. Wymiary: 4,7 cm x 2,2 cm

17_baryt
Baryt, hematyt
Poch.: Wilcza. Wymiary: 6,7 cm x 2,4 cm

16_alumonohydrokalcyt
Alumohydrokalcyt
Poch.: Nowa Ruda. Wymiary: 7,5 cm x 3,5 cm

18_kwarc
Kwarc, kalcyt
Poch.: Grzędy. Wymiary: 6,5 cm x 3,6 cm

10_Hematyt
Hematyt
Poch.: Rędziny. Wymiary: 14,5 cm x 9 cm

20_dolomit po kalcycie 01
Pseudomorfozy dolomitu po kalcycie z kryształami kalcytu
Poch.: Rędziny. Wymiary: 4,5 cm x 3 cm

20_dolomit po kalcycie 03
Pseudomorfozy dolomitu po kalcycie z kryształami kalcytu
Poch.: Rędziny. Wymiary: około 4,5 cm x 3 cm

20_dolomit po kalcycie 02
Pseudomorfozy dolomitu po kalcycie z kryształami kalcytu
Poch.: Rędziny. Wymiary: około 4,5 cm x 3 cm

20_dolomit po kalcycie 04
Pseudomorfozy dolomitu po kalcycie z kryształami kalcytu
Poch.: Rędziny. Wymiary: 7,3 cm x 4,2 cm

22_kalcyt
Kalcyt
Poch.: Rędziny. Wymiary: 8 cm x 6 cm

21_kalcyt
23_kalcyt
Kalcyt, hematyt
Poch.: Rędziny. Wymiary:
8 cm x 4,4 cm

11_KwarcKwarc
Poch.: Jaroszów. Wymiary: 10,5 cm x 8,5 cm

Wanadynit 01
Wanadynit 02
Wanadynit
Poch.: Mibladen, Maroko. Wymiary: 10,5 cm x 8,4 cm

Fluoryt 01
Fluoryt 02
Fluoryt, kwarc
Poch.: Hameda, Jorf, Maroko.
Wymiary: 14,8 cm x 7,5 cm. Wielkość największego kryształu: 1,5 cm

Kwarc 01
Kwarc 02
Kwarc
Poch.: Kopalnie Oumjrane, Alnif, Maroko.
Wymiary: 11 cm x 9,5 cm

Almandyn
Almandyn na łupku łyszczykowym
Poch.: Granatkogel, Północny Tyrol, Austria.
Wielkość kryształu: 2 cm x 2,2 cm

Piryt_Chalkantyt 01
Piryt_Chalkantyt 02
Piryt, Chalkantyt
Poch.: Kopalnia Calamita, Capoliveri, Włochy.
Wymiary: 5,5 cm x 4,5 cm. Wielkość największego kryształu: 9 mm

Kerchenit 01
Kerczenit (Wiwianit)
Poch.: Kercz, Krym, Ukraina. Wymiary: 2,3 cm x 1,5 cm

Piotr Zając

REALGAR

Lwóweckie Lato Agatowe – Minerały Polski (Wystawa Główna) cz.1

Przy okazji weekendowej giełdy na UEku przypomniałem sobie o obiecanych fotografiach z wystaw na Lwóweckim Lecie Agatowym. Fotografie są autorstwa M. Łodzińskiego i dzięki jego uprzejmości mogę je publikować na blogu. Tak jak pisałem wcześniej niestety nie miałem okazji oglądać lwóweckich wystaw, tym nie mniej część z prezentowanych tam okazów można było jeszcze zobaczyć przy okazji krakowskiej giełdy (wrzucę do relacji z giełdy). Są to okazy wysokiej klasy i jest na czym zawiesić oko…lub dostać zawału…

Opis z tablic wystawowych:
„Występowanie minerałów na Ziemi jest bardzo nierównomierne. Polska nie jest uznawana za kraj szczególnie bogaty w stanowiska mineralogiczne w porównaniu najsłynniejszymi pod tym względem rejonami świata. Pomimo tego, podczas 200 letniej historii eksploatacji górniczej oraz badań naukowych i poszukiwań prowadzonych przez kolekcjonerów, dokonano szeregu odkryć mineralogicznych i pozyskano wiele cennych okazów.
Najlepsze okresy dla badań mineralogicznych obszaru Polski to początek XX wieku oraz lata 1960-89. Niestety duża część kolekcji zgromadzonych w okresie przed II Wojną Światową została zniszczona w jej trakcie.
Wbrew powszechnej opinii, większość okazów mineralogicznych nie jest pozyskiwana w trakcie wykopalisk prowadzonych przez kolekcjonerów, lecz pochodzi z kopalń odkrywkowych i głębinowych. Dlatego też zamknięcie dużej ilości kopalń po 1989 roku, w okresie przemian ustrojowych spowodowało radykalny, trwający do dziś spadek ilości pozyskiwanych okazów.
Najważniejsze stanowiska mineralogiczne w Polsce koncentrują się na Dolnym Śląsku, Górnym Śląsku oraz w rejonie Gór Świętokrzyskich. Północna część kraju pokryta jest grubą warstwą osadów polodowcowych przykrywających wszystkie starsze skały, dlatego jedyne okazy z tego obszaru pochodzą z kopalń głębinowych.
Wystawa „Minerały Polski” jest jedną z największych wystaw mineralogicznych w historii kraju, zarówno pod względem ilości i jakości okazów, jak i uczestniczących w niej kolekcjonerów i muzeów.

Opracowanie i przygotowanie wystawy:
Tomasz Praszkier, Jacek Szczerba, Andrzej Korzekwa, Marta Wikiera oraz Sławomir Szlinke, Joanna Gągała, Tadeusz Dzieżyc, Tadeusz Zając, Zbigniew Ruta, Władysław Gałczyński, Joanna Walendzik”

Polska sól – Wieliczka, Bochnia, Kłodawa, Inowrocław, Lubin:

Polska sól 01
Polska sól 02
Polska sól 03
Polska sól 04
Polska sól 05
Halit – Poch.: Kop. Solno, Inowrocław, Kujawy

Polska sól 06
Halit – Poch.: Kłodawa, Wielkopolska

Polska sól 07
Halit z inkluzjami siarki – Poch.: Kłodawa, Wielkopolska

Polska sól 08
Polska sól 09
Polska sól 10
Polska sól 11
Halit – Poch.: Kłodawa, Wielkopolska

Polska sól 12
Halit – Poch.: Kop. Solno, Inowrocław, Kujawy

Polska sól 13
Polska sól 14
Halit – Poch.: Kop. Solno, Inowrocław, Kujawy

Dolnośląskie:

IMG_7387
IMG_7389
IMG_7391
Nefryt – Poch.: Jordanów

IMG_7392
IMG_7393
Hessonit (grossular) – Poch.: Gębczyce, Strzelin

IMG_7407
IMG_7433
IMG_7435
Ametyst – Poch.: Borówno, Wałbrzych

IMG_7436
IMG_7444
IMG_7447

– Jegłowa, Dolnośląskie:

IMG_7437
IMG_7440
Kwarc – Poch.: Jegłowa, Strzelin

IMG_7449
Kwarc – Poch.: Jegłowa, Strzelin

IMG_7450
IMG_7459
IMG_7452
Kwarc – Poch.: Jegłowa, Strzelin

IMG_7454
Kwarc – Poch.: Jegłowa, Strzelin

IMG_7462

– Karkonosze, Dolnośląskie:

IMG_7293
IMG_7294
IMG_7297
IMG_7298
IMG_7299
IMG_7300
Korund (szafir) – Poch.: Krucze Skały, Karpacz

IMG_7301
IMG_7302
IMG_7304
IMG_7305
IMG_7306
IMG_7307
IMG_7308
IMG_7309
IMG_7312
Molibdenit – Poch.: Staniszów

IMG_7319
IMG_7322
IMG_7324
IMG_7329
Kwarc (żelazisty) – Poch.: Staniszów

IMG_7335
IMG_7339
IMG_7332

– Lubin, Dolnośląskie:

IMG_7218
IMG_7219
IMG_7221
IMG_7223
IMG_7224
IMG_7226
IMG_7229
IMG_7230

Nowy Kościół, Dolnośląskie:

IMG_6989
IMG_6990
Septaria – Poch.: Nowy Kościół

IMG_6992
IMG_7156
IMG_7158
IMG_7160
IMG_7162
IMG_7163
IMG_7164
IMG_7165
Agat – Poch.: Nowy Kościół

IMG_7166
Agat – Poch.: Nowy Kościół

IMG_7169
Ametyst, Agat – Poch.: Nowy Kościół

IMG_7174
Agat – Poch.: Nowy Kościół

IMG_7172
IMG_7161

– Płuczki Górne, Dolnośląskie:

IMG_7181
IMG_7184
IMG_7185
IMG_7190
Agat – Poch.: Płuczki Górne

IMG_7192
Agat – Poch.: Płuczki Górne

IMG_7193
Agat – Poch.: Płuczki Górne

IMG_7189
Agat – Poch.: Płuczki Górne

– Piława Górna, Dolnośląskie:

IMG_7345
IMG_7353
Elbait (turmalin), lepidolit, muskowit – Poch.: Piława Górna

IMG_7357
Schörl (turmalin) – Poch.: Piława Górna

IMG_7354
Schörl (turmalin) – Poch.: Piława Górna

IMG_7359
Almandyn (granat) – Poch.: Piława górna

IMG_7361
IMG_7363
Almandyny (granaty) – Poch.: Piława górna

IMG_7365
IMG_7367
Beryl – Poch.: Piława Górna

– Rędziny, Dolnośląskie:

IMG_7237
IMG_7238
IMG_7239
Pseudomorfozy dolomitu po kalcycie pokryte hematytem – Poch.: Rędziny

IMG_7243
Wollastonit – Poch.: Izerskie Garby
IMG_7247
Bizmut rodzimy – Poch.: Rędziny

IMG_7244
Natrolit – Poch.: Jałowiec

– Stanisławów, Dolnośląskie:

IMG_7239
IMG_7241
IMG_7253
Baryt – Poch.: Stanisławów

IMG_7258

IMG_7262
Baryt – Poch.: Stanisławów

IMG_7266
Baryt – Poch.: Stanisławów

IMG_7268
Baryt – Poch.: Stanisławów

IMG_7264
IMG_7256

– Strzegom, Dolnośląskie:

IMG_7202
IMG_7205
Kwarc dymny, fluoryt, skaleń – Poch.: Strzegom

IMG_7207
IMG_7216
IMG_7212
IMG_7233
IMG_7234
IMG_7235

– Szklary, Dolnośląskie:

IMG_7341
IMG_7347
IMG_7348
IMG_7375
IMG_7376
IMG_7380
Chryzopraz – Poch.: Szklary

IMG_7382
Chryzopraz – Poch.: Szklary

IMG_7381

W części drugiej: Śląskie, Małopolskie, Podkarpackie, Świętokrzyskie, Kujawsko-Pomorskie i Pomorskie

Korundy syntetyczne – Skarby z pieca

Do napisania dzisiejszego artykułu zaprosiłem Karola Parkitę – geologa i kolekcjonera minerałów który do niedawna zajmował się bardzo ciekawym tematem tzw. syntetycznych korundów z zakładu Dolina Nidy. Tekst zamieszczony poniżej jest krótkim streszczeniem jego badań oraz pracy dyplomowej które w moim odczuciu poruszają temat nie tylko interesujący ze względów stricte mineralogicznych, ale przede wszystkim z racji walorów kolekcjonerskich. Wszystkim polskim kolekcjonerom znane są syntetyczne cynkity z Oławy, jedynak jestem pewny, że mało kto słyszał o syntetycznych rubinach z Doliny Nidy. Artykuł Karola wzbogaciłem również o kilka moich fotografii które mam nadzieję oddają w pełni niezwykłe piękno opisywanych przez niego okazów. Tym samym zapraszam do czytania w trakcie którego polecam mieć na uwadze że nieczęsto słyszy się o POLSKICH RUBINACH.

Piotr Zając

W 2010 roku otrzymałem kilkanaście okazów pochodzących z zakładu Dolina Nidy w Leszczach. Rok później stały się one przedmiotem moich badań. Okazy te są odpadami powstającymi w generatorze ciepła (palenisku), którym w tym przypadku był kalcynator gipsowy. Pierwotnie stanowiły one materiał ogniotrwały ochraniający od środka strefę paleniska. Badany materiał został zidentyfikowany wstępnie jako korund. Obecność tego minerału rodzi pytanie, czy mógłby potencjalnie stanowić surowiec wtórny do wykorzystania. Zaistniała więc konieczność dokładnego zidentyfikowania nowopowstałej mineralizacji, scharakteryzowania jej pod względem składu chemicznego oraz poznania warunków jej powstawania.

Korundy syntetyczne_01
Korundy syntetyczne_02
Odpady z pieca kalcynatora gipsowego (wielkość okazów ok. 10 cm)

W omawianym przeze mnie zakładzie stosowane są dwa piece kalcynatorowe. Urządzenie to jest wykorzystywane do produkcji wielu odmian spoiw gipsowych. Surowcem w tym przypadku jest skała gipsowa wydobywana w kopalni w pobliżu zakładu, oraz tzw. REA-gips (Gips dwuwodny syntetyczny powstały podczas odsiarczania spalin metodą mokrą wapienną (http://www.dolinanidy.com.pl)). Skała musi zostać uprzednio wysuszona, a następnie zmielona do uziarnienia poniżej 2 mm (Hynowski 2005).

Korundy syntetyczne_03
Korundy syntetyczne_04
Korpus walczaka kalcynatora gipsowego w zakładzie Dolina Nidy

Kalcynator składa się z generatora gorących gazów oraz walczaka. Generator ciepła instalowany jest przed wlotem nadawy do walczaka i obudowany jest od wewnątrz materiałem ogniotrwałym w postaci cegły szamotowej i andaluzytowej spojonej cementem ogniotrwałym. Uszkodzenia izolacji ogniotrwałej wynikają z zakrzywienia płomienia u wylotu paleniska. Izolacja na elemencie łączącym palenisko i obrotową część kalcynatora, jest właściwym miejscem powstania badanych okazów. Cykl wymiany okładziny zależy od stopnia jej zużycia. Ilość powstającego przy tym odpadu wynosi około 2 ton. Temperatura na palniku osiąga maksymalnie 1200oC natomiast wdmuchiwane do walczaka gorące powietrze ma już temperaturę około 300oC.


Schemat budowy kalcynatora (Hynowski 2005)

Nigdy dotąd przejawy tej mineralizacji nie budziły większego zainteresowania, poza walorami estetycznymi takimi jak barwa czy formy kryształów. Przemiany jakie zachodzą w palenisku kalcynatora mogą przypominać wypalanie cegieł bądź porcelany, acz materiałem są w tym przypadku minerały ogniotrwałe, które w piecu uległy przemianie w trwalsze fazy. Składnikiem większości materiałów ogniotrwałych są przede wszystkim tlenki glinu, kaolinit, krzemionka i inne. Temperatury panujące w konkretnym badanym piecu wskazywać mogą, iż te minerały nie mają prawa przetrwać i najprawdopodobniej ulegną jakimś przemianom. Dzięki nim tlenek glinu rozproszony w cegle przyjmuje krystaliczną postać, a inne minerały zawierające Al2O3 mogą być prekursorami dla krystalizacji syntetycznego korundu.

Korundy syntetyczne_06
Syntetyczny korund – odpad z kalcynatora gipsowego
(wielkość kryształu: 6 mm)

W celu rozpoznania składu mineralnego badanych odpadów pobrano próbki okruchów, które sproszkowano w moździerzu abbicha, a następnie w moździerzu alundowym. Odseparowane kryształy różniły się barwą – wybrano próbki koloru pomarańczowego, różowego (dominującego), czarnego, zielonego, białego oraz niebieskiego w celu dodatkowego stwierdzenia, co jest przyczyną ich zabarwienia. Ponadto utarto w moździerzu abbicha dwie próbki cegieł ogniotrwałych i dwie cementów ogniotrwałych otrzymanych z zakładu Dolina Nidy.

Korundy syntetyczne_07
Różnobarwne kryształy korundu syntetycznego

Korundy syntetyczne_08
Cement ogniotrwały

Wyniki badań rentgenograficznych cegieł ogniotrwałych wskazują, iż głównym ich składnikiem jest syntetyczny minerał – mullit 3Al2O3 x 2SiO2, który powszechnie stosowany jest w tego typu materiałach, zważywszy na swą wysoką odporność na temperaturę. Występują także refleksy od korundu Al2O3 oraz andaluzytu Al2O[SiO4], które także są znanymi surowcami oraz dodatkami do produktów ogniotrwałych. W przypadku jednej z cegieł stwierdzono obecność krzemionki, która mogła zostać dodana w celu zmniejszenia plastyczności w trakcie formowania cegły.


Rentgenogram cegły ogniotrwałej (A-andaluzyt, Mu-mullit)

W badanych cementach poza wspomnianymi wcześniej minerałami pojawia się korund Al2O3 jako dodatek ogniotrwały, oraz kaolinit Al4[Si4O10](OH)8, który ma na celu nadać plastyczność tej mieszance. Nadmienić jednak trzeba, że minerał ten posiada znacznie niższą temperaturę topnienia od wspomnianych wyżej, ok. 980oC


Rentgenogram cementu ogniotrwałego (Kl-kaolinit, Q-kwarc, Mu-mullit, K-korund)

Badane okazy korundów to krystaliczne agregaty barwy różowej, czerwonej, zielonej, pomarańczowej niebieskiej, czarnej, białej lub bezbarwnej. Charakteryzują się one bardzo wysoką twardością. Rysa badanych okazów jest biała, a połysk szklisty. Wielkość kryształów waha się od 1 mm do 4 mm. Tworzą one szczotki krystaliczne o nieregularnych, poszarpanych kształtach. Kryształy te są kruche.

Rubin syntetyczny  (2) Dzienne
Rubin syntetyczny  (2) UV
Korund syntetyczny z DN. w świetle naturalnym i w świetle UV

Makroskopowo widoczne, znaczące zmiany jakie zaszły pod wpływem wysokiej temperatury palnika piecowego, oraz wykrystalizowanie nowych faz potwierdzają rentgenogramy pozyskane z badanych odpadów. Nie stwierdzono w nich bowiem żadnych minerałów jakie obecne były w cegłach lub cemencie. Minerałem głównym jaki zaobserwowano niemal we wszystkich próbkach jest korund Al2O3 któremu towarzyszą w różnych proporcjach różne minerały powstałe syntetycznie, jak na przykład peryklaz MgO, spinel MgAl2O3, albit NaAlSi3O8, anortyt Ca[Al2Si2O8], hibonit (Ca,Ce)Al12O19


Rentgenogram próbki (koloru różowego) z kalcynatora gipsowego (K-korund, Al-albit)

Korund jest minerałem o bardzo wysokiej temperaturze topnienia, około 2100oC, dzięki której zapewnia sobie trwałość w warunkach panujących w piecu (temperatura nie przekracza 2100oC). Podobną wartość ma spinel, ok. 2150oC, czy peryklaz z najwyższą temperaturą topnienia 2830oC. Wyjątkami są albit i anortyt które charakteryzują się stosunkowo niską, w porównaniu do powyższych minerałów, temperaturą topnienia – albit 1100oC, a anortyt – 1550oC. Stanowić więc mogą one pół produkty i prekursory minerałów trwalszych jak np. korundu czy spinela. Prawdopodobnie dalsze działanie wysokiej temperatury doprowadziło by także do ich przekształcenia.

Rubin syntetyczny  (1) Dzienne
Rubin syntetyczny  (1) UV
Korund syntetyczny z DN. w świetle naturalnym i w świetle UV

Składniki mineralne cegieł, oraz cementu, takie jak kaolinit (u którego pierwsze przemiany zachodzą już w temperaturze 450-700°C by w około 1300°C przejść w mullit) i kwarc (o temperaturą topnienia około 900°C) nie wytrzymują wysokiej temperatury palnika pieca kalcynatora gipsowego sięgającej 1200°C i ulegają przekształceniu.


Schemat trwałości badanych próbek w odniesieniu do temperatury
maksymalnej panującej w palenisku kalcynatora
(na podstawie danych z http://www.mindat.org i http://webmineral.com)

Powyższy schemat pokazuje jak zachowują się minerały zawarte w cegle i cemencie pod wpływem działania wysokiej temperatury palnika w kalcynatorze. Składnikiem ulegającym najszybszemu rozpadowi jest kaolinit, który zanika w temperaturze 980°C, by przekształcić się w mullit, spinel i krystobalit. Mullit jest już obecny w piecu, gdyż jest składnikiem cegły, jednak on nie ulega przetopieniu. Zagadkowy w tym przypadku jest jego brak w odpadach. Peryklaz obecny w próbce jest prawdopodobnie wynikiem skoncentrowania tlenku magnezu w zabarwionych na pomarańczowo punktach i jest go stosunkowo niewielki procent w porównaniu do masy całej próbki odpadu.

Rubin syntetyczny  (3) Dzienny
Rubin syntetyczny  (3) UV
Korund syntetyczny z DN. w świetle naturalnym i w świetle UV

Podsumowując dotychczasowe wyniki badań należy zwrócić uwagę, iż fazą dominującą w próbkach odpadów z kalcynatora jest korund. Pozwała to wnioskować, że powstaje on w piecu w sposób syntetyczny z minerałów zawierających tlen i glin. Jednakże procentowy udział korundu w stosunku do ilości odpadu nie jest dokładnie znany. Wymaga to dalszych badań, które miałyby na celu określenie składu innych próbek pobranych z innych okresów wymiany okładziny ogniotrwałej.
Znanych jest wiele zastosowań korundów syntetycznych, jak choćby materiały ścierne, materiały ogniotrwałe czy konstrukcja laserów. Dalszy tok badań miałby więc na celu stwierdzenie przydatności badanych odpadów w produkcji wyrobów wyżej wymienionych. Ilość powstającego odpadu w zakładzie Dolina Nidy jest stosunkowo niewielka w porównaniu np. z odzyskiwanymi pyłami lotnymi w przypadku elektrowni cieplnych. Jednakże zakłady posiadające tego typu piece mogą produkować podobny odpad. Stosowne więc może być w tym przypadku zbadanie odpadów pochodzących z innych zakładów. O ile ilość jego nie jest wystarczająca by pokryć zapotrzebowanie na np. materiały ogniotrwałe, to znalezienie odpowiedniego zastosowania dla tej mineralizacji może ograniczyć ilość odpadów składowanych na hałdach.


Przykład naturalnego kryształu korundu (rubin)
Poch.: Karnataka, Indie
Rozmiar kryształu: 34 mm

Rubin - Bystrzyca Górna (1) Dzienne
Rubin - Bystrzyca Górna (1) UV
Przykład naturalnego rubinu wraz z omfacytem i granatami
/ w świetle naturalnym i w świetle UV
Poch.: Bystrzyca Górna, Polska
Rozmiar okazu: 4 cm

Gruszka korundowa Dzienne
Gruszka korundowa UV
Gruszka korundowa – przykład rubinu syntetycznego
/ w świetle naturalnym i w świetle UV

Karol Parkita
https://realgarblog.wordpress.com

REALGAR

Literatura:

  • Gaweł A., Muszyński M., 1992. Tablice do identyfikacji minerałów metodą rentgenograficzną Wydawnictwa AGH Kraków, 64, 66, 68, 101, 103, 105, 113-114, 118, 127
  • Hynowski M., 2005. Przegląd metod prażenia gipsu Kraków Polskie Towarzystwo Ceramiczne 80, 84-86