CZĘSTOCHOWA – Pielgrzymi na septariach czyli o skarbach Gnaszyna

Pierwsze cieplejsze dni kwietnia postanowiliśmy spędzić w terenie.
Ktoś wpadł na pomysł, że pasuje ponownie „zrobić Gnaszyn” więc skoro zebrała się ekipa i czas był odpowiedni, to ruszyliśmy w sobotni poranek w kierunku Częstochowy. Mimo że w przeciągu kilku lat odwiedzaliśmy już te tereny kilkukrotnie, to jednak zawsze pełni entuzjazmu chętnie tu wracamy za sprawą obfitości okazów łatwych do pozyskania. Wyjazdy w te rejony, jak się okazuję nie tylko w nas budzą spore emocje, ale i również wśród naszych najbliższych, którzy ze zdziwieniem dowiadują się że nie jedziemy do Sanktuarium na Jasnej Górze a jedynie „zbierać kamienie”. Nie dla wszystkich jest oczywiste że do Częstochowy można się wybrać nie tylko w celach religijnych. Emocje sięgają zenitu gdy do rodzinnych opowieści wkrada się błąd i po czasie dowiadujemy się od Babci czy Dziadka że byliśmy z kolegami w Częstochowie na pielgrzymce.
Rodzinne rozterki nie mają tu jednak znaczenia, bo Miasto Świętej Wieży warto rozpatrywać pod nieco innym kątem niż na ogół się przyjmuje, czyli przez pryzmat bogatej mineralizacji, ciekawej budowy geologicznej oraz wieloletniej tradycji wydobycia rud żelaza.

01-Zlota Gora
Widok na Bazylikę Archikatedralną z kamieniołomu Złota Góra

FORMACJA CZĘSTOCHOWSKICH IŁÓW RUDONOŚNYCH

Interesujący nas obszar położony jest na zachód od Starego Miasta, w dzielnicy Gnaszyn-Kawodrza. W tutejszych cegielniach eksploatacji podlega formacja częstochowskich iłów rudonośnych, w literaturze określana również jako jura brunatna (Szczepańska, Witkowska 2007 (fide Buch 1839)). Obejmuje ona miąższy kompleks osadów ilastych, mułowcowych i piaszczystych zawierających poziomy syderytów*.

02-Wyrobiska Gnaszyn-Kawodrza
Wyrobiska w dzielnicy Gnaszyn-Kawodrza (geoportal.gov.pl –
ortofotomapa z cieniowaniem i hipsometrią)

Obraz tej dzielnicy znaczą niewielkie cegielnie pozyskujące surowce ilaste na potrzeby ceramiki budowlanej. Do najbardziej znanych w środowiskach kolekcjonerskich należy wyrobisko cegielni Gnaszyn przy ul. Tatrzańskiej, należące do firmy Wienerberger Ceramika Budowlana Sp. z o.o. Nie jest to jednak jedyna odkrywka warta naszego czasu, mniejsze glinianki „Anna”, „Sowa” czy „Gliński” również obfitują w okazy którymi łatwo można wzbogacić kolekcje. Trzeba się jednak liczyć z możliwymi utrudnieniami takimi jak chociażby problem ze wstępem lub spacer przez składowisko odpadów.

03-Gnaszyn – Wienerberger
Odkrywka cegielni Gnaszyn – Wienerberger, 2017 r.

Rejon częstochowski znany jest geologom nie tylko za sprawą pozyskiwania kopalin ilastych ceramiki budowlanej. Jeszcze do niedawna kojarzony był przede wszystkim z żelazem, którego zawartość w najbogatszym syderycie ilastym sięga do 36,5% (Molenda 2005). Począwszy od XIV w. rejon częstochowski stanowił ważny ośrodek wydobycia rud żelaza a zamknięcie z początkiem lat 80tych XX w. kopalni Szczekaczka pod Wrzosową wyznaczyło kres wielowiekowej eksploatacji na tym obszarze.

04-Cegielnia Anna
Przez śmieci! Cegielnia Anna, 2017 r.

05-Cegielnia Sowa
Cegielnia Sowa, 2012 r.

Formacja częstochowskich iłów rudonośnych pomimo swojej nazwy nie jest związana wyłącznie z Częstochową. Odnosi się ona do ogółu skał środkowojurajskich – iłów rudonośnych monokliny śląsko-krakowskiej od górnego bajosu (kujaw) do wczesnego górnego batonu. Wychodnie tych skał stanowi wąski pas ciągnący się w kierunku SE-NW od okolic Zawiercia przez zachodnią Częstochowę po Wieluń, o długości około 100 km i szerokości do kilkunastu kilometrów w części północnej. Miąższość formacji waha się od kilkunastu metrów w części S, do około 200 metrów w części N (okolice Krzepic i Kłobucka)(Szczepańska, Witkowska 2007 (fide Osika 1970)).
Formacja częstochowskich iłów rudonośnych stanowi osad płytkich przybrzeżnych basenów do których w całym okresie sedymentacji dostarczany był materiał lądowy. Głównym czynnikiem mającym wpływ na charakter środowiska sedymentacji były zmiany poziomu morza które najprawdopodobniej regulowały dostawy materii lądowej. W okresach zwolnionego przyrostu osadu powstawały warunki sprzyjające późniejszemu tworzeniu się konkrecji syderytowych (Gedl i in. 2003).

06-Syderyt ilasty
Kulista konkrecja syderytu ilastego. Cegielnia Anna, 2017 r.

SYDERYTY ILASTE, SEPTARIE I MINERALIZACJA

Jednym z głównych powodów dla których okolice Gnaszyna są interesujące dla kolekcjonerów minerałów i skamieniałości są konkrecje syderytu ilastego (sferosyderyty). Skały te tworzyły się w warunkach lepszego natlenienia basenu niż iły w których występują; na etapie spadku tempa sedymentacji. W ich powstaniu miała również udział obfitość materii organicznej jako głównego producenta jonów węglanowych (Gedl i in. 2003).
Konkrecje te wykazują znaczną różnorodność form morfologicznych. Zróżnicowanie dotyczy kształtów, rozmiarów, obecności lub braku fauny oraz stopnia jej zachowania, występowania skałotoczy a także co najbardziej dla nas interesujące obecności i rodzaju struktur septariowych i mineralizacji.

07-Sferosyderyty
Sferosyderyty. Cegielnia Gnaszyn – Wienerberger, 2017 r.

Syderyty ilaste, których wnętrze wypełniają promieniste lub poligonalne, często wtórnie zmineralizowane szczeliny zwane są Septariami. Szczeliny te mogą być związane z procesami diagenezy lub ze zjawiskami tektonicznymi które w miękkich iłach pozostały niewidoczne, natomiast w sztywnych syderytach powodowały tworzenie się spękań (Pawlikowski, Bożęcki 2015). W wyniku przenikania roztworów w głąb spękanych konkrecji dochodziło do wieloetapowej mineralizacji, głównie kalcytem i syderytem, ale i również minerałami kruszcowymi.

08-Septaria
Septaria. Cegielnia Gnaszyn – Wienerberger

Septarie ze względu na swoje walory ozdobne stanowią materiał chętnie pozyskiwany przez kolekcjonerów. Ciekawy wzór powtarzających się, wtórnie zmineralizowanych szczelin bywa eksponowany po przez przecięcie konkrecji i kolejno wypolerowanie uzyskanej powierzchni.

09-Septarie 10-Septaria

Septarie (po lewej poch. z cegielni Sowa,
po prawej z cegielni Gnaszyn – Wienerberger)

Dominującą mineralizację szczelin w częstochowskich syderytach ilastych stanowią węglany. Reprezentują je syderyt, kalcyt oraz aragonit.
Kalcyt nie tylko wypełnia spękania w syderycie ale i również może tworzyć szczotki krystaliczne zbudowane z idiomorficznych kryształów. W ten sposób węglany wypełniające szczeliny nadają septariom bardzo atrakcyjny wygląd, tym bardziej ciekawy im więcej wtórnie zmineralizowanych spękań (septaria poligonalna).
Syderyty ilaste bez wtórnego wypełnienia węglanami często posiadają wnętrza powierzchniowo pokryte drobnym, białym aragonitem, który po rozbiciu konkrecji w znacznej mierze wypada na zewnątrz.

11-Aragonit w syderycie ilastym
Aragonit pokrywający puste wnętrze septarii. Cegielnia Sowa, 2011 r.

Prócz węglanów w syderytach występują również minerały siarczkowe. Najliczniej reprezentują je odmiany polimorficzne FeS2 – piryt i markasyt oraz sfaleryt. W mniejszych ilościach natrafić możemy także na galenę.
Siarczki żelaza wypełniają wnętrza spękanych syderytów licznymi bardzo drobnymi kryształami. Najbardziej urokliwe są okazy w których spirytyzacji podlega całe wnętrze syderytu lub dobrze zachowana fauna. Takie okazy mogą również odznaczać się intensywną iryzacją przez co bywają chętnie pozyskiwane przez kolekcjonerów.
W zależności od barwy i intensywności iryzacji niekiedy wspomina się również o tzw. „turgicie” czyli iryzujących mieszaninach tlenków i wodorotlenków żelaza (odrzucone przez komisję IMA).

12-Spirytyzowane wnętrze syderytu 13-Piryt na Araucarioxylonie

Po lewej: Spirytyzowane wnętrze sferosyderytu. Cegielnia Gnaszyn-Wienerberger, 2017 r. Po prawej: Agregaty pirytu na powierzchni Araucarioxylonu.
Cegielnia Sowa, 2012 r.

14-Turgit 15-Turgit

Po lewej: Turgit. Cegielnia Sowa, 2012 r.
Po prawej: Jądro septarii pokryte turgitem. Cegielnia Sowa, 2012 r.

Sfaleryt najczęściej występuje w formie kilkumilimetrowych skupisk krystalicznych narastających w spękaniach syderytów. Tworzy kryształy o charakterystycznej, prawie czarnej barwie i diamentowym połysku. Często krystalizuje w formie płytkowych, niekiedy zbliźniaczonych kryształów. Idiomorficzne osobniki pojawiają się rzadko i są raczej domeną syderytów w których nie występują węglany. W septariach z mineralizacją węglanową najczęściej tworzy najmłodszą generację allomorficznych kryształów, krystalizując w szczelinach wcześniej wypełnionych przez kalcyt.
Galena analogicznie do sfalerytu wtórnie wypełnia szczeliny w syderytach, aczkolwiek spotykana jest znacznie rzadziej.

16-Sfaleryt 17-Sfaleryt

Sfaleryt na syderycie (po lewej poch. z cegielni Sowa,
po prawej z cegielni Gnaszyn – Wienerberger)

18-Galena
Galena na syderycie. Cegielnia Gnaszyn – Wienerberger

Obok węglanów i siarczków, kolejną grupę minerałów obecnych w septariach stanowią siarczany. Reprezentowane są one przez baryt i gips. Ten pierwszy spotykany jest przede wszystkim w septariach z mineralizacją węglanową – tabliczkowe kryształy wykazujące liczne zrosty ujawniają się w pełni dopiero po wytrawieniu węglanów. Spotkać możemy zarówno kryształy barytu narosłe na powierzchni spękania konkrecji syderytowej jak i tkwiące bezpośrednio w kalcycie, stąd też domniemanie że baryt pojawił się po etapie wcześniejszej krystalizacji węglanowej szczelin.
Gips, mimo że opisywany w literaturze nie został jak na razie przeze mnie potwierdzony.

19-Baryt 20-Baryt w kalcycie

Po lewej: Kryształy barytu uzyskane po wytrawieniu węglanów. Cegielnia Anna, 2017 r.
Po prawej: Kryształy barytu w kalcycie. Cegielnia Gnaszyn-Wienerberger, 2012 r.

Wyczerpując powyższy temat warto wspomnieć jeszcze o procesie limonityzacji syderytu ilastego. Wilgoć i nadmiar tlenu w pokładach przypowierzchniowych prowadzą do zmian w obrębie skał, co przejawia się jako warstwy o charakterystycznym rdzawym zabarwieniu. W wyniku przeobrażenia syderytów tworzą się mieszaniny tlenków i wodorotlenków żelaza reprezentowanych przez limonit. Następstwem tego procesu jest również pojawienie się nagromadzeń goethytowych. W tym wypadku nie są to jednak okazy atrakcyjne kolekcjonersko.

21-Zlimonityzowany poziom
Zlimonityzowany poziom syderytu ilastego (przy powierzchni).
Wychodnia rudy, cegielnia Sowa. Fot. Marcin Krakowian

22-Zlimonityzowany syderyt ilasty
Blok zlimonityzowanego syderytu ilastego. Fot. Marcin Krakowian

SKAMIENIAŁOŚCI

Częstochowskie cegielnie bywają interesujące dla kolekcjonerów nie tylko za sprawą bogatej mineralizacji. Skamieniałości które obficie występują w obrębie osadów batonu stanowią gratkę dla licznie przybywających tu miłośników paleontologii. Zarówno wewnątrz syderytów jak i wśród iłów natrafić można na makrofaunę reprezentowaną przez bentos (małże, łódkonogi, mszywioły) i nekton (belemnity, amonity i zęby ryb). Częsty jest również detrytus roślinny a znajdowane tutaj fragmenty drewna nierzadko dochodzą do kilkudziesięciu centymetrów.

23-Znajdując rostra belemnitów
Znajdując rostra belemnitów. Cegielnia Sowa, 2012 r.

24-Cegielnia Sowa
Głowonóg słusznych rozmiarów. Cegielnia Sowa, 2012 r.

25-profil
Biostratygraficzna interpretacja badanych profili formacji częstochowskich iłów rudonośnych w okolicach Częstochowy. Pozostawione białe pasy odnoszą się do niewystarczająco udokumentowanych biostratygraficznie partii profili
(Matyja, Wierzbowski 2003)

Wśród makroskamieniałości 98 metrowego profilu iłów rudonośnych największą liczbę stanowią małże, ślimaki i amonity. Te ostatnie reprezentowane są przez liczne osobniki rodzajów i podrodzajów obecnych w utworach od najwyższego bajosu do niższej części górnego batonu. Do najliczniej występujących przedstawicieli fauny amonitowej zaliczyć można m.in. Parkinsonia sp., Procerites sp., Asphinctites sp., Cadomites sp., Oxycerites sp. itd.; oczywiście w zależności w której części profilu jesteśmy. Znajdowane okazy wykazują zróżnicowany stopień zachowania. Nie należy się spodziewać że amonity na które natrafimy będą wyłącznie dobrej jakości – często bywają spękane i/lub niekompletne, a aragonitowe muszle (o ile w ogóle zachowane) łatwo ulegają zniszczeniu ze względu na ich kruchość. Na szczególną uwagę zasługują okazy w których zachowała się aragonitowa muszla o wysokiej migotliwości (masa perłowa).

26-Amonit 27-Amonit

Amonit we wnętrzu syderytu ilastego, mineralizacja aragonitem.
Dwie połówki konkrecji. Cegielnia Anna, 2017 r.

28-Aragonitowa muszla
Część aragonitowej muszli amonita. Cegielnia Gnaszyn-Wienerberger, 2012 r.

29-Nautilus
Łodzik Nautilus sp. Cegielnia Sowa, 2012 r.

30-Parkinsonia parkinsoni
Linie lobowe amonita Parkinsonia parkinsoni. Cegielnia Sowa. Fot. M. Krakowian

31- Pholadomya 32-Trigonia

Po lewej: Pholadomya sp. Cegielnia Gnaszyn-Wienerberger, 2017 r.
Po prawej: Trigonia sp. z kolonią mszywiołów na powierzchni skorupy.
Cegielnia Sowa, 2012 r.

33-Obornella 34-Rustrum belemnita

Po lewej: Obornella sp. Cegielnia Sowa, 2012 r.
Po prawej: Rostrum belemnita. Cegielnia Sowa, 2012 r.

35-Drzewa w syderytach 36-Drzewa w syderytach 37-Drzewa w syderytach
38-Drzewa w syderytach 39-Drzewa w syderytach

Fragmenty drzew iglastych w syderytach (Araucarioxylon?). Cegielnia Sowa, 2012 r.

PRZYGOTOWANIE DO PRACY

Odwiedzając częstochowskie cegielnie warto mieć na uwadze odpowiednie przygotowanie terenowe. Praca w tutejszych odkrywkach nie należy do najczystszych, w szczególności gdy grunt jest mokry. W takim przypadku jest spora szansa, że będziemy bogatsi nie tylko o ładne okazy ale i również o iły które będziemy nosić na butach i ubraniu. Nieodzownym przyjacielem mogą okazać się gumowce, które ułatwią poruszanie się i zapobiegną niepotrzebnemu zabrudzeniu. Niestety zachowanie czystości może stanowić nie lada wyzwanie więc warto zaopatrzyć się w mniej „kościółkowe” ubranko, któremu bez żalu pozwolimy obkleić się iłem.

40-Walka
Praca w terenie dostarcza wielu emocji

Również odpowiedni młotek może nam znacznie uprzyjemnić pracę.
Chcąc rozbijać syderyty lepiej zaopatrzyć się w młotek z masywniejszym obuchem. Trzeba jednak pamiętać że nie każda konkrecja wymaga rozbicia – syderyty bardziej masywne, niechętnie ustępujące pod wpływem uderzeń mogą mieć spękania wtórnie wypełnione przez węglany i w surowej formie warto je zabrać na późniejsze cięcie. Czasem lekkie uderzenie młotkiem może nam pomóc w odpowiedzi na pytanie co zrobić z daną konkrecją. Konkrecje wydające głuchy dźwięk pustki nie będą miały ciekawego wzoru po przecięciu ale za to mogą zawierać ładne kryształy (np. siarczków) i dlatego też lepiej uporać się z nimi na miejscu.
Do poszukiwań w iłach najlepszą opcją będzie saperka lub/i młotek murarski dzięki czemu łatwiej będziemy mogli odrzucać luźny materiał skalny.

41-Cegielnia Sowa

Częstochowskie cegielnie warto zaznaczyć na mapie atrakcji geoturystycznych.
Ze względu na bogactwo minerałów i skamieniałości każdy kolekcjoner znajdzie tu coś interesującego. Ludzie wybierają się w te rejony z różnych powodów jednak mało kto zdaje sobie sprawę z geologicznej wyjątkowości tego obszaru.
Jeśli więc jakaś zbłąkana geologiczna dusza znajdzie się w Częstochowie, to prócz odwiedzin na Jasnej Górze powinna również skierować swe kroki na zachód, do tutejszych glinianek. W ten sposób można upiec dwie pieczenie na jednym ogniu – coś dla duszy…i kolekcjonerskich zapędów.

* tzn. syderyt ilasty

Autor: Piotr Zając
Korekta: Marcin Krakowian
https://realgarblog.wordpress.com

REALGAR

Literatura:

    • Gedl P., Kaim A., Boczarowski A., Kędzierski M., Smoleń J., Szczepanik P., Witkowska M., Ziaja J., 2003. Rekonstrukcja paleośrodowiska sedymentacji środkowojurajskich iłów rudonośnych Gnaszyna ( Częstochowa ) – wyniki wstępne. Wydział Geologii Uniwersytetu Warszawskiego. Tomy Jurajskie, Tom 1, 19-27
    • Matyja B., Wierzbowski A., 2003. Biostratygrafia amonitowa formacji częstochowskich iłów rudonośnych (najwyższy bajos – górny baton) z odsłonięć w Częstochowie. Wydział Geologii Uniwersytetu Warszawskiego. Tomy Jurajskie, Tom 1, 3-6
    • Molenda T., 2005. Górnicze środowiska antropogeniczne – obiekty obserwacji procesów geomorfologiczno-biologicznych (na przykładzie województwa śląskiego). Prace naukowe Instytutu Górnictwa Politechniki Wrocławskiej nr 111, 187-196
    • Pawlikowski M., Bożęcki P., 2015. Badania mineralizacji septarii z Gnaszyna koło Częstochowy. Auxiliary Sciences in Archaeology, Preservation of Relics and Environmental Engineering. CD-no 20, 1-12
    • Szczepańska M., Witkowska M., 2007. Surowce ilaste ceramiki budowlanej w dawnych ośrodkach wydobycia rud żelaza. Warsztaty 2007 z cyklu: Zagrożenia naturalne w górnictwie. Materiały warsztatów 153-163
    • http://www.geoportal.gov.pl

GIEŁDA NCK – Biżuteria i minerały (04-05.02.2017r.)

NCK2-2017-00

Kolejna giełda w Nowohuckim Centrum Kultury za nami.
Z roku na rok nie zauważymy tutaj większych zmian (być może nawet fotografuję te same okazy). Jak zawsze dominuje biżuteria oraz stoły ze wszystkim co się da sprzedać – miód, przyprawy, wróżenie kartami tarota, rękodzieło itd. Niewiele jest stoisk z minerałami a jeżeli już to przede wszystkim znajdziemy mieszankę okazów z całego świata. Brakuje chociażby stołów z polskimi minerałami (o skamieniałościach nie wspominając) czy sprzedawców mających okazy wyłącznie z kilku wybranych lokalizacji (bardzo brakowało stoiska z marokańskimi okazami – najlepsze stoisko z ostatnich giełd). Jeżeli jednak nam mocno zależy oraz ciąży nam pełen portfel (czyt. nie możemy się doczekać lepszej giełdy) to dla chcącego nic trudnego i da się wypatrzeć fajne okazy do kolekcji. Dlatego też w jakiś sposób cenię sobie te giełdy – wydam 7 zł za wstęp i trochę nacieszę oczy 🙂

Poniżej jak zwykle fotografie co ciekawszych okazów które udało mi się wychwycić.NCK2-2017-01
NCK2-2017-02
NCK2-2017-03

NCK2-2017-04
Dolomit z kalcytem i chalkopirytem
Poch.: Black Rock, Lawrence, Arkansas, USA

NCK2-2017-05
NCK2-2017-06
Kryształy kalcytu na galenie
Poch.: Sweetwater, Viburnum, Missouri, USA

NCK2-2017-07
Wavellit
Poch.: Arkansas, USA

NCK2-2017-08
Celestyn – tzw. „kwiat chryzantemy”
Poch.: Yonghe, Liuyang, Hunan, Chiny
Kiedyś sobie taki sprawię…tylko ciut większy 🙂

NCK2-2017-09
Galena
Poch.: Septemvri, Madan, Rodopy, Obwód Smolan, Bułgaria

NCK2-2017-10
Rubin
Poch.: Brazylia (Goiás ?)

NCK2-2017-11
Kwarc
Poch.: Madagaskar

NCK2-2017-12
Po środku: Cavansyt
Poch.: Wagholi, Pune, Maharashtra, Indie

NCK2-2017-13
NCK2-2017-14
NCK2-2017-15
Piryt
Poch.: Huanzala, Dos de Mayo, Huánuco, Peru
Bardzo urokliwe okazy. W kolekcji mam już jeden z tej lokalizacji,
ale nie mogę się nim nacieszyć i trzeba będzie zainwestować w coś większego.

NCK2-2017-16
NCK2-2017-17
Klinochlor (Serafinit)
Poch.: Korzunovskoe, Zheleznogorsk, Irkuck, Prebaikal, Rosja

NCK2-2017-18
Lepidolit
Poch.:  Karibib, Erongo, Namibia

NCK2-2017-19
Galena
Poch.: Madagaskar (?)

NCK2-2017-20
Kyanit (dysten)
Poch.: Barra de Salinas, Coronel Murta,
Minas Gerais, Brazylia

NCK2-2017-21
NCK2-2017-22
Lubińskie minerały – Gipsy, chalkantyty i markasyt

NCK2-2017-23
Amonity

NCK2-2017-24
NCK2-2017-25
Trylobity Ellipsocephalus hoffi
Poch.: Jince, Przybram, Czechy
Wiek: Kambr środkowy

NCK2-2017-26
Jeszcze jeden „cmentarzyk” trylobitów

NCK2-2017-27
Opale szlachetne 
Poch.: Wello, Amhara, Etiopia

NCK2-2017-28
Opale szlachetne

NCK2-2017-29
Larimary z Dominikany

NCK2-2017-30
Agat ognisty 

Na giełdzie nie zabrakło także „minerałów syntetycznych”
(szkoda że informacji o tym również):

NCK2-2017-31
Ałunit (minerał hodowlany)

NCK2-2017-32
NCK2-2017-33
Fosforan amonowy (minerał hodowlany), zwany tutaj epsomitem.
Bardzo ładnie wykształcone kryształy na które skusi się zapewne
wielu początkujących kolekcjonerów.

NCK2-2017-34
…czasami warto poprzebierać w bębniakach

NCK2-2017-35
NCK2-2017-36

NCK2-2017-37
Na koniec galena którą sobie sprezentowałem 🙂

Piotr Zając
https://realgarblog.wordpress.com

REALGAR

 

NOWE OKAZY Jesień 2016 – CZ. 2

Mamy nowy, 2017 rok, więc pasuje zakończyć wszystkie tematy ubiegłoroczne.
Wrzucam drugą część nowości w kolekcji – trochę z zakupów, trochę z wymian kolekcjonerskich (za co Wszystkim serdecznie dziękuję 🙂 ).
Mam nadzieję, że rok siedemnasty będzie jeszcze bardziej obfity w okazy, chociaż powoli zaczyna mi brakować już miejsca w gablotach…

01_Duftyt, chryzokola - Segen Gottes, Miedzianka (1)
Duftyt i chryzokola
Poch.: Segen Gottes, Miedzianka, Dolnośląskie, Polska

02_Okenit i Gyrolit - Malad, Ward 38, Mumbai, Maharashtra, Indie (1)
02_Okenit i Gyrolit - Malad, Ward 38, Mumbai, Maharashtra, Indie (2)
02_Okenit i Gyrolit - Malad, Ward 38, Mumbai, Maharashtra, Indie (3)
Okenit i Gyrolit
Poch.: Malad, Ward 38, Mumbai, Maharashtra, Indie

03_Geoda kwarcowo-kalcytowa - Bu Craa, Maroko (1)
03_Geoda kwarcowo-kalcytowa - Bu Craa, Maroko (2)
Geoda kwarcowo-kalcytowa
Poch.: Bu Craa, Laâyoune-Sakia El Hamra, Maroko

04_Słońce pirytowe - Sparta, Randolph Co., Illinois, USA
Słońce pirytowe
Poch.: Sparta, Randolph, Illinois, USA

05_Psylomelan - Taouz, Maroko
Psylomelan
Poch.: Taouz, Er Rachidia, Drâa-Tafilalet, Maroko

06_Galena - Miedzianka śląska
Galena
Poch.: Miedzianka, Dolnośląskie, Polska

07_Galena - Miedzianka śląska
Galena
Poch.: Miedzianka śląska, Dolnośląskie, Polska

08_Ametyst - Karpacz (1)
08_Ametyst - Karpacz (2)
Ametyst
Poch.: Karpacz, Dolnośląskie, Polska

09_Nefryt - Jordanów
Nefryt
Poch.: Jordanów, Dolnośląskie, Polska

10_Kalcyt - Grzędy
Kalcyt
Poch.: Grzędy, Dolnośląskie, Polska

11_Galena i sfaleryt w syderycie - Gnaszyn (1)
Sfaleryt i galena (?) w syderycie
Poch.: Gnaszyn, Częstochowa, Śląskie, Polska

12_Kalcyt - NL
Kalcyt / aragonit
Poch.: Nieznana lokalizacja

13_Rubin - Bystrzyca Górna
Rubin z omfacytem
Poch.: Bystrzyca Górna, Dolnośląskie, Polska

14_Rubin - Bystrzyca Górna
Rubin z omfacytem i granatami
Poch.: Bystrzyca Górna, Dolnośląskie, Polska

15_Agat - Morcinov, Czechy (1)
Agat
Poch.: Morcínov, Liberec, Czechy

15_Agat - Morcinov, Czechy (2)
Agat
Poch.: Morcínov, Liberec, Czechy

16_Gips - Lubin
Gips
Poch.: Lubin, Dolnośląskie, Polska

17_Waryscyt - Wiśniówka (1)
17_Waryscyt - Wiśniówka (2)
Waryscyt na szczotce kwarcowej
Poch.: Wiśniówka, Świętokrzyskie, Polska

18_Rutyl - Zverotice, Czechy
Rutyl
Poch.: Zvěrotice, Soběslav, Tábor, Czechy

19_Diopsyd - Stara Kamienica
Diopsyd (z resztkami wytrawionego kalcytu)
Poch.: Stara Kamienica, Jelenia Góra, Dolnośląskie, Polska

20_Agat - Płóczki Górne
Agat
Poch.: Płóczki Górne, Dolnośląskie, Polska

21_Kukiełka lessowa - Śladków Mały k. Chmielnika
Kukiełka lessowa
Poch.: Śladków Mały, Chmielnik, Świętokrzyskie, Polska

22_Flogopit - NL
Flogopit
Poch.: Nieznana lokalizacja

23_Syderyt - Męcinka
Syderyt
Poch.: Męcinka, Jawor, Dolnośląskie, Polska

24_Granaty - Norwegia
Granaty
Poch.: Norwegia

25_Klinochlor - Rosja
Klinochlor
Poch.: Rosja

Część pierwsza wpisu: Jesień 2016 – Cz. 1

Piotr Zając
https://realgarblog.wordpress.com

REALGAR

 

NOWE OKAZY Jesień 2016 – CZ. 1

Świętujemy Boże Narodzenie więc muszą być również prezenty!
Poniżej pierwsza część galerii z nowymi okazami, od czasu ostatniego wpisu na wiosnę. Podzielone na dwa bo tym razem jest tego całkiem sporo 🙂

01 Magnetyt - Potosi, Boliwia (1)
01 Magnetyt - Potosi, Boliwia (2)
Magnetyt
Poch.: Potosi, Boliwia

02 Almandyn - Schlegeis, Zillertal, Austria (1)
Almandyn
Poch.: Schlegeis, Zillertal, Austria

03 Almandyn - Schlegeis, Zillertal, Austria (2)
Almandyn w łupku łyszczykowym
Poch.: Schlegeis, Zillertal, Austria

04 Kalcyt Poch.: Kam. Kwarc, Strzegom
Kalcyt
Poch.: Kam. Kwarc, Strzegom, Dolnośląskie, Polska

05 Trwaertyn - Czerna
Trawertyn
Poch.: Czerna, Małopolskie, Polska

06 Galena, sfaleryt - Pomorzany, Olkusz (1)
06 Galena, sfaleryt - Pomorzany, Olkusz (2)
Galena na sfalerycie 
Poch.: Pomorzany, Olkusz, Małopolskie, Polska

07 Piryt na albicie - Kostrza, Strzegom
Piryt na albicie
Poch.: Kostrza, Strzegom, Dolnośląskie, Polska

08 Hornblenda magnezowa - Schlegeis, Zillertal, Austria
Hornblenda magnezowa
Poch.: Schlegeis, Zillertal, Austria

09 Hessonit - Vycpálek
Hessonit
Poch.: Vycpálek, Jesenik, Morawy, Czechy

10 Sfaleryt w syderycie - Gnaszyn
Sfaleryt w syderycie
Poch.: Gnaszyn, Częstochowa, Śląskie, Polska

11 Chryzokola - Segen Gottes, Miedzianka
Chryzokola
Poch.: Segen Gottes, Miedzianka, Dolnośląskie, Polska

12 Bavenit na kwarcu dymnym - Kop. B-14, Borów
Bavenit na kwarcu dymnym
Poch.: Kop. B-14, Borów, Dolnośląskie, Polska

13 Piryt - Huanzala Mine, Huallanca District, Dos de Mayo Province, Huánuco Department, Peru
Piryt
Poch.: Huanzala, Huallanca, Dos de Mayo, Huánuco, Peru

14 Baryt - NL
Baryt
Poch.: Nieznana lokalizacja

15 Baryt - Stanisławów
Baryt
Poch.: Stanisławów, Dolnośląskie, Polska

16 Miedź rodzima - USA
Miedź rodzima
Poch.: USA

Ciąg dalszy wpisu: Jesień 2016 – Cz. 2

Piotr Zając
https://realgarblog.wordpress.com

REALGAR

 

TEREN: SIEWIERZ – Na dolomitowej hałdzie

Siewierz to niewielkie miasto zlokalizowane w powiecie będzińskim, około 25 km na północny-wschód od Katowic.
Pod względem innych śląskich miast nie odznacza się niczym szczególnym ale jest tu coś co może przyciągnąć naszą uwagę – Górnicze Zakłady Dolomitowe i eksploatacja na dużą skalę.

00-SWRZ
(geoportal.gov.pl – ortofotomapa z cieniowaniem i hipsometrią)

O minerałach występujących w tutejszych kamieniołomach słyszałem już niejednokrotnie więc przy najbliższej okazji jaka się nadarzyła postanowiłem sprawdzić lokalizację osobiście. Teren musiałem jednak ograniczyć wyłącznie do przeglądnięcia materiału na hałdzie zlokalizowanej najbliżej Drogi Krajowej nr 1 – E75…i było warto.

01-SWRZ
03-SWRZ
04-SWRZ

Kopalnia odkrywkowa w Siewierzu to zakład w którym pozyskiwany jest dolomit na potrzeby budownictwa, drogownictwa i hutnictwa.
Eksploatuje się tu skały wieku dewońskiego i triasowego.
Z występujących minerałów można wymienić m.in. kalcyt, dolomit, ankeryt, galena, sfaleryt, cerusyt, smithsonit, goethyt.

02-SWRZ-xx
06-SWRZ
07-SWRZ
08-SWRZ-xx

Materiał odłożony na hałdzie reprezentowany jest w znacznej mierze przez skałę dolomitową różnego typu. Zauważyć możemy tutaj chociażby skały zróżnicowane pod względem zabarwienia (szary, brunatny) czy występowania kawern wypełnionych kryształami kalcytu bądź dolomitu.
Kawerny obecne są w znacznych ilościach i zdecydowana większość bloków skalnych posiada pustki ze szczotkami. Obok dolomitu na hałdzie możemy natrafić również na wapienie.

10-SWRZ
11-SWRZ
12-SWRZ
13-SWRZ
14-SWRZ
15-SWRZ
16-SWRZ
17-SWRZ
18-SWRZ

Kalcyt obecny jest najpowszechniej, jednak przeważnie są to szczotki zbudowane z drobnych, kilkumilimetrowych kryształów. Większe monokryształy trafiają się znacznie rzadziej.
Barwa kalcytu jest zróżnicowana, znaleźć możemy kryształy począwszy od barwy białej, przez jasnomiodowe, aż po intensywnie bordowe, mocno zabarwione tlenkami żelaza.
Warto zwrócić uwagę, że obecne w pustkach kryształy znacznie różnią się pod względem jakości – zdarzają się okazy wyjątkowo urokliwe o dobrze wykształconych kryształach, bardziej przejrzystych o mocnym połysku.
Analogicznie do kalcytu kawerny bardzo często wypełnia również dolomit oraz z łatwością możemy natrafić na masywne skupienia ankerytu (Fe-dolomit) o brunatnej barwie.
W mniejszych ilościach natkniemy się na minerały rud Zn-Pb (sfaleryt/galena) oraz goethyt, który występuje w formie masywnych pokryw.

19-SWRZ
20-SWRZ
21-SWRZ
22-SWRZ
23-SWRZ
24-SWRZ
25-SWRZ
26-SWRZ
27-SWRZ
28-SWRZ
29-SWRZ
30-SWRZ
31-SWRZ
32-SWRZ
33-SWRZ
34-SWRZ
35-SWRZ
36-SWRZ

Wypada jeszcze dodać, że chcąc zdobyć lepsze okazy do kolekcji pasuje zaopatrzyć się chociażby w 5 kg młot; jak to zwykle bywa najlepsze okazy jest najtrudniej zdobyć. Często ładnie wykształcone szczotki tkwią w dużych bryłach dolomitowych, które nie ulegają pod uderzeniami zwykłego sprzętu terenowego.

Hemimorfit z Siewierza:

W sieci można znaleźć wzmiankę o tym, że w Siewierzu znajdziemy hemimorfit występujący w formie charakterystycznych czerwonych kryształów wypełniających pustki w dolomicie kawerniastym.
Kilka lat temu, na jednej z krakowskich giełd udało mi się nawet kupić taki okaz, podpisany właśnie jako hemimorfit pochodzący z Siewierza.
Mając do dyspozycji więcej okazów tego typu wykonaliśmy badania rentgenograficzne, które wykazały, że minerał określany jako hemimorfit jest w rzeczywistości dolomitem*.
Oczywiście, nie wyklucza to w żaden sposób występowania hemimorfitu, aczkolwiek wygląda na to, że niektórzy kolekcjonerzy powinni zweryfikować to, co posiadają w kolekcjach.

37-SWRZ
38-SWRZ
Niektóre z badanych okazów

01_Hemimorfit_Siewierz
Okaz kupiony jako Hemimorfit

Film o Górniczych Zakładach Dolomitowych Siewierz dostępny na YouTube:


______________________________________________________________________

* Rentgenogramy zostaną dodane do wpisu w późniejszym czasie – na dzień dzisiejszy nie mam możliwości ich opublikowania

Za jakość fotografii w tym wpisie przepraszam – wyjątkowo nie byłem zaopatrzony w mój sprzęt.

Piotr Zając
https://realgarblog.wordpress.com

REALGAR

Giełda NCK – Biżuteria i minerały (24-25.09.2016)

00-nck16

Mamy jesień, koniec września więc kolejna giełda w nowohuckim NCKu już za nami.
Z giełdy na giełdę niewiele się tu zmienia – mamy tych samych wystawców, niewielką liczbę stoisk i przewagę biżuterii. Nie jest jednak tak źle, bo wśród świecidełek dało się wypatrzyć fajne okazy z Maroka czy Bułgarii. Oczywiście nie jest to giełda pokroju LLA czy Pałacu Minerałów, nie spodziewajmy się tego (tym bardziej, że równolegle odbywała się giełda w Częstochowie) – traktujmy ją raczej jako luźny wstęp do kolejnych giełd które będą miały miejsce w przeciągu najbliższych miesięcy.

01-nck16
02-nck16

03-nck16
04-nck16
05-nck16
06-nck16
Baryt
Poch.: Jebel Ouichane, Sagangane, Nador, Oriental, Maroko

07-nck16
Gips
Poch.: Bou Bekker, Touissit, Jerada, Oriental, Maroko

08-nck16
Anglezyt
Bou Bekker, Touissit, Jerada, Oriental, Maroko

09-nck16
10-nck16
Erytryn
Poch.: Bou Azer, Tazenakht, Ouarzazate, Souss-Massa-Draâ, Maroko

11-nck16
Goethyt, psylomelan, turgit
Poch.: Taouz, Er Rachidia, Meknès-Tafilalet, Maroko

12-nck16
Geoda kalcytowa
Poch.: Bu Craa, Laâyoune, Laâyoune-Boujdour-Sakia El Hamra, Maroko

13-nck16
Rubin w zoisycie
Poch.: Mundarava, Kilimandżaro, Tanzania

14-nck16
Siarka rodzima
Poch.: El Desierto, San Pablo de Napa, Boliwia

15-nck16
Kalcyt
Poch.: Niemcy

16-nck16
Apofyllit
Poch.: Pune, Maharashtra, Indie

17-nck16
Labradoryt
Poch.: Norcross, Bokonaky, Maniry, Madagaskar

18-nck16
19-nck16
Galena z chalkopirytem
Poch.: Madan, Rodopy, Bułgaria

20-nck16
Morion, skaleń i epidot
Poch.: Chiny

21-nck16
Azuryt, malachit
Poch.: Guichi, Anhui, Chiny

22-nck16
Septarie
Poch.: Gnaszyn, Częstochowa

23-nck16
Septaria
Poch.: Orderville, Kane, Utah, USA

24-nck16
25-nck16
Kalcyt, tzw. szpat islandzki

26-nck16
27-nck16
Epidot na ametyście
Poch.: Chiny

28-nck16
Amazonit
Poch.: Minas Gerais, Brazylia

29-nck16
Gips
Poch.: Kobeřice, Opawa, Morawy, Czechy (?)

31-nck16
Małż Pholadomya sp.
Poch.: Gnaszyn, Częstochowa
Wiek: Jura środkowa – Baton

32-nck16
Karneol
Poch.: Manerinerina, Ambato-Boeni, Boenyn, Mahajanga, Madagaskar (?)

33-nck16
Mookait
Poch.: Mooka, Carnarvon, Australia

34-nck16
Chalkantyt – minerał chodowlany

Giełda w NCKu to niestety nie tylko minerały (chociaż może to dla giełdy bardziej korzystnie), więc poniżej zamieszczam fotografie innych „cudów” które mogliśmy kupić:

35-nck16
36-nck16
37-nck16
38-nck16

…i trochę biżuterii:

39-nck16
40-nck16
Labradoryt (po środku)

41-nck16
Labradoryt (po środku)

42-nck16
Tutaj przykład, że oprawić można dosłownie wszystko – piryt w węglu

43-nck16
Larimar (po środku)

44-nck16
45-nck16
46-nck16

Raczej nie zdarza mi się robić zakupów w NCKu ale tym razem zrobiłem wyjątek (zapewne potwierdzający regułę 🙂 )

Psylomelan z goethytem
Poch.: Taouz, Er Rachidia, Meknès-Tafilalet, Maroko

Piotr Zając
https://realgarblog.wordpress.com

REALGAR

LWÓWECKIE LATO AGATOWE – Minerały Polski (Wystawa Główna) cz.2

Zauważyłem ostatnio, że zalegam jeszcze z tematem wystaw Minerały Polski na LLA 2014. Minęło już sporo czasu i normalnie dałbym sobie spokój, ale poczułem się w obowiązku wrzucenia tych fotografii – żal byłoby nie pokazać tak wspaniałych okazów.
Dla tych którzy nie widzieli,  pierwszą część galerii znajdziecie TUTAJ.

PODKARPACKIE:
– Machów, Podkarpackie:

LLA14-2-01
LLA14-2-02
LLA14-2-03
LLA14-2-04
LLA14-2-05
LLA14-2-07
Celestyn
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie

LLA14-2-08
LLA14-2-09
Siarka, celestyn
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie

LLA14-2-10
LLA14-2-11
LLA14-2-12
LLA14-2-13
LLA14-2-14
LLA14-2-15
LLA14-2-16
Celestyn, siarka
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie

LLA14-2-17
LLA14-2-18
LLA14-2-19
LLA14-2-20
LLA14-2-06
Celestyn
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie

LLA14-2-21
LLA14-2-22
LLA14-2-23
LLA14-2-24
LLA14-2-25
LLA14-2-26
Baryt
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie

LLA14-2-27
LLA14-2-28
LLA14-2-30
LLA14-2-31
Siarka, gips
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie

LLA14-2-32
LLA14-2-33
LLA14-2-34
LLA14-2-35
LLA14-2-36
LLA14-2-37
LLA14-2-38
Celestyn
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie

MAŁOPOLSKIE:
– Olkusz, Małopolskie:

LLA14-2-39
LLA14-2-40
LLA14-2-41

– Rudno i Regulice, Małopolskie:

LLA14-2-42
LLA14-2-43
Kwarc (ametyst)
Poch.: Rudno, Krzeszowice, Małopolska

LLA14-2-44
LLA14-2-45

ŚLĄSKIE:
– Bytom, Śląskie:

LLA14-2-46
LLA14-2-47
Piromorfit
Poch.: Tarnowskie Góry, Śląskie

LLA14-2-48
LLA14-2-49

– Częstochowa, Śląskie:

LLA14-2-50
Septaria
Poch.: Częstochowa, Śląskie

LLA14-2-51
Septaria
Poch.: Częstochowa, Śląskie

LLA14-2-52
Septaria
Poch.: Częstochowa, Śląskie

– Katowice, Śląskie:

LLA14-2-53
LLA14-2-54
LLA14-2-55
LLA14-2-56
LLA14-2-57
LLA14-2-58
LLA14-2-59
LLA14-2-60

ŚWIĘTOKRZYSKIE:
– Kielce, Świętokrzyskie:

LLA14-2-61
LLA14-2-62
LLA14-2-65
LLA14-2-64
Baryt
Poch.: Jaworznia, Kielce, Świętokrzyskie

– Wiśniówka, Świętokrzyskie:

LLA14-2-67
LLA14-2-69
LLA14-2-68
LLA14-2-70
LLA14-2-71
LLA14-2-72
Waryscyt / Wavellit
Poch.: Wiśniówka, Kielce, Góry Świętokrzyskie

LLA14-2-73
Waryscyt / Wavellit
Poch.: Wiśniówka, Kielce, Góry Świętokrzyskie

LLA14-2-74
Waryscyt / Wavellit
Poch.: Wiśniówka, Kielce, Góry Świętokrzyskie

LLA14-2-75

– Miedzianka, Świętokrzyskie:

LLA14-2-76

– Śródborze, Świętokrzyskie:

LLA14-2-77
Krzemień pasiasty
Poch.: Śródborze, Góry Świętokrzyskie

LLA14-2-78
Krzemień pasiasty
Poch.: Śródborze, Góry Świętokrzyskie

LLA14-2-79
Krzemień pasiasty
Poch.: Śródborze, Góry Świętokrzyskie

OPOLSKIE:

LLA14-2-80
LLA14-2-81
Celestyn
Poch.: Krasiejów, Opolskie

KUJAWSKO-POMORSKIE:

LLA14-2-82
LLA14-2-83
Gips
Poch.: Dobrzyń, Wlocławek, Kujawy

POMORSKIE:

LLA14-2-84
LLA14-2-85
Bursztyn bałtycki (sukcynit)
Poch.: Wybrzeże Bałtyku, Pomorze

LLA14-2-86
Bursztyn bałtycki (sukcynit)
Poch.: Wybrzeże Bałtyku, Pomorze

LLA14-2-87
Bursztyn bałtycki (sukcynit)
Poch.: Wybrzeże Bałtyku, Pomorze

LLA14-2-88
LLA14-2-89