STRZEGOM – Eldorado kolekcjonera minerałów

Nie ma wątpliwości, że o Strzegomiu słyszał każdy polski kolekcjoner minerałów.
Śmiało można powiedzieć, że nawet niektórzy z nas czują już pewien przesyt tymi lokalizacjami – minerały dostępne są w większej czy mniejszej ilości na każdej giełdzie, w każdym muzeum geologicznym i również każdy kolekcjoner posiada chociażby kilka strzegomskich okazów.
Wszystko za sprawą masywu granitowego Strzegom-Sobótka który dostarcza jednych z najbardziej cenionych stanowisk mineralogicznych w Kraju. Można rzec: polskie mineralogiczne Eldorado. Rozmawiając z zagranicznymi kolekcjonerami zaraz po krzemieniu pasiastym czy bursztynie z całą pewnością musi paść hasło Strzegom.
Zresztą, kto kojarzy tych wspaniałych niebieskich fluorytów strzegomskich z kolekcji TG Spirifer.

54_Strzegom-15
Fluoryt strzegomski (kam. Grabina I w kol. TG Spirifer. Fot. J. Scovil)
na ulotce LLA 2014

Strzegom to dziś kilkadziesiąt kamieniołomów w których pozyskuje się granit na płyty chodnikowe, krawężniki, parapety, kruszywa, kostkę brukową, kamień okładzinowy itd. Wielki ośrodek polskiego granitu; zakłady kamieniarskie są obecne dosłownie na każdym rogu.

53_Strzegom-15
Płytki z granitu strzegomskiego w krakowskim Ogrodzie Doświadczeń

Granit masywu Strzegom-Sobótka związany jest z orogenezą waryscyjską (hercyńską) a jego wiek datowany jest na pogranicze późnego karbonu i wczesnego permu (około 270-280 mln. lat*). Skały te występują na powierzchni lub pod pokrywą osadów trzeciorzędowych w formie wielkiego batolitu typu intruzywnego (Rajchel 2004 (fide Borkowska 1959)).
W obrębie tej intruzji występuje kilka odmian granitu z których dominujący jest granit hornblendowo-biotytowy zbudowany głównie z mikroklinu i w mniejszych ilościach oligoklazu, kwarcu, biotytu i hornblendy.

82_Mapa Strzegom-Sobótka
Uproszczona mapa geologiczna masywu granitoidowego
Strzegom-Sobótka (Janeczek 1985 (fide Majerowicz 1972)).
1-granitoidy w podłożu pod utworami trzecio- i czwartorzędowymi; 2-granit biotytowy;
3-dwumikowe leukogranity; 4-biotytowy granodioryt; 5-gnejsy bloku sowiogórskiego;
6-metagabro Ślęży i amfibolity; 7-bazalty; 8-metagabro w podłożu; 9-serpentynity;
10-przypuszczalne lub stwierdzone uskoki; K/2-lokalizacja otworu wiertniczego

19_Strzegom-15
18_Strzegom-15
Granit strzegomski

Z perspektywy kolekcjonera to jednak nie granit wzbudza największe zainteresowanie, tylko to co możemy w nim znaleźć – gniazda pegmatytowe zawierające paragenezy wielu, często wspaniale wykształconych minerałów. Poczynając od gigantycznych kwarców (dymne, moriony), po przez idealnie wykształcone skalenie (mikroklin, albit), fluoryty (chyba można się odważyć i powiedzieć, że najlepszej jakości w Kraju), kończąc na licznie występujących rzadkich minerałach takich jak bavenit, chabazyt, beryl, aksynit, stilbit itd.
Na największą uwagę zasługują przede wszystkim kawerny/pustki wypełnione przez tzw. „ogródki skalne” czyli barwne paragenezy minerałów występujących w pegmatytach.

30_Strzegom-15
Paragenezy mikroklinu, epidotu, stilbitu i kwarcu w granicie strzegomskim

Będąc w Strzegomiu mieliśmy okazję odwiedzić
ZG „ŻÓŁKIEWKA-WIATRAK” EURO-GRANIT Sp. z o. o.

01_Strzegom-15

Kamieniołom zlokalizowany jest na zachód od zabudowań Strzegomia pomiędzy
ul. Wydobywczą i Kopalnianą.
Pozyskiwany tutaj materiał skalny przeznaczony jest na kruszywo łamane oraz budowlane elementy foremne. Urobek wyciągany jest za pomocą żurawi masztowych ustawionych przy wyrobisku. Aktualnie przy eksploatacji zatrudnionych jest około dziesięciu osób.

02_Strzegom-15
03_Strzegom-15
04_Strzegom-15
05_Strzegom-15

Poszukując minerałów musimy skupić się na wcześniej wspomnianych pegmatytach.

Na omawianym obszarze dominującym typem występującym w granitach hornblenowo-biotytowych są pegmatyty miarolityczne i komorowe (rzadziej spotykane są pegmatyty żyłowe). Charakteryzują się one obecnością kawern/pustek koncentrycznie otoczonych strefami pegmatytowymi (Janeczek 1985).
Krystalizacja poszczególnych składników mineralnych w pegmatytach miarolitycznych odbywała się etapowo.
Początkowo krystalizowały mikroklin, albit i kwarc.
Następnie w niektórych kawernach dochodziło do zbrekcjowania skalenia i kwarcu oraz regeneracji poszczególnych fragmentów mineralnych.
W ostatnim etapie, na minerałach starszych doszło do krystalizacji fluorytu, epidotu, zeolitów, chlorytów i kalcytu (Praszkier 2008).
Wielkość ciał pegmatytowych jest zróżnicowana, tak samo jak różne są rozmiary kawern w nich występujących. Najlepszych okazów można się spodziewać w mniejszych pustkach o wielkości do około 50 cm. Większe kawerny z reguły podlegają intensywniejszej erozji co powodują wody meteoryczne migrujące w obrębie spękań ciosowych w granitach.

06_Strzegom-15
07_Strzegom-15
08_Strzegom-15
09_Strzegom-15
10_Strzegom-15
11_Strzegom-15
12_Strzegom-15
13_Strzegom-15
14_Strzegom-15
15_Strzegom-15
16_Strzegom-15

Wydawać by się mogło, że pozyskiwanie okazów z pegmatytu strzegomskiego będzie należało do zadań wyjątkowo lekkich i przyjemnych. Przy takiej różnorodności minerałów nie powinniśmy mieć większego problemu ze znalezieniem okazów nadających się do kolekcji.
Niestety nic bardziej mylnego.
O ile nie zadowala nas to co wyszukamy w rumoszu skalnym bądź okazy nie leżą odłożone przez pracowników, to bez odpowiedniego przygotowania i sprzętu nie mamy co liczyć na materiał o większej wartości. Najczęściej to co nas interesuje znajduje się w dużych blokach granitowych z których wyeksploatowanie minerałów przy użyciu standardowego lekkiego wyposażenia terenowego jest zadaniem wprost karkołomnym. Zwykłym majzlem i młotkiem jeżeli nie uszkodzimy sobie okazu to najpewniej na tyle się zmęczymy by po niedługim czasie zrezygnować z dalszej pracy. Można się jednak na taką ewentualność przygotować. Pozyskanie całego zespołu kryształów możliwe jest przy użyciu szlifierki kątowej – najpierw „obrysowujemy” ściany okazu (na przykład w formie kostki) i kolejno odbijamy jego ściany przy użyciu przecinaka i młotka. Również w przypadku mniejszych brył skalnych (takich dających się udźwignąć) możemy je obrobić chociażby za pomocą łupiarki. Oczywiście wiąże się to z pomocą ze strony pracowników zakładu.

17_Strzegom-15
23_Strzegom-15

Pegmatyty w granitach strzegomskich:

55_Strzegom-15
Pegmatyty miarolityczne (druzowe) z okolic Strzegomia.
A-Żółkiewka (Janeczek 1985)

Ap-strefa aplitowa; Gi-strefa przerostów pismowych i granofirowych; Qu-kwarc;
Bio-biotyt; Ch-chloryty; Epi-epidot; Stil-stilbit; Sy-syderyt; F-fluoryt; Mi-mikroklin

21_Strzegom-15
22_Strzegom-15
24_Strzegom-15
25_Strzegom-15
20_Strzegom-15
26_Strzegom-15
Druza wypełniona chlorytami, kwarcem i drobnymi kryształami fluorytu

27_Strzegom-15
Mikroklin, epidot, kwarc

31_Strzegom-15
Paragenezy mikroklinu, epidotu, stilbitu-Ca i kwarcu w granicie strzegomskim

32_Strzegom-15
Paragenezy mikroklinu, stilbitu-Ca i kwarcu w granicie strzegomskim

35_Strzegom-15
Kryształy kwarcu narastające na mikroklinie

28_Strzegom-15
Epidot z chlorytami

29_Strzegom-15
Epidot, biotyt, mikroklin i kwarc

34_Strzegom-15
Kryształ albitu

36_Strzegom-15
Biotyt

37_Strzegom-15
Markasyt

Znalezione na miejscu kryształy fluorytu:

40_Strzegom-15
41_Strzegom-15
42_Strzegom-15
43_Strzegom-15
45_Strzegom-15
39_Strzegom-15
46_Strzegom-15
47_Strzegom-15
48_Strzegom-15
49_Strzegom-15
Marcin z literaturą przedmiotu 🙂
Pakowanie okazów może sprawiać dużą przyjemność, szczególnie, gdy zawijamy
okaz w twarz celebryty. Przecież gwiazdy lubią błyskotki.

Poniżej dorzucam niektóre z naszych okazów celem pełniejszego przybliżenia minerałów masywu Strzegom-Sobótka (opis po kliknięciu na miniaturkę):

66_Mikroklin - Strzegom (1) 79_Mikroklin - Strzegom 67_Mikroklin - Strzegom (2)
63_Kwarc - Strzegom (1) 64_Kwarc - Strzegom (2) 78_Kwarc dymny - Strzegom
76_Cytryn - Borów 65_Kwarc - Strzegom (3) 77_Fluoryt - Strzegom2
81_Topaz, lepidolit - Strzegom 73_Aksynit - Strzegom 59_Cleavelandyt - Strzegom
60_Epidot - Strzegom 61_Epidot, fluoryt - Strzegom 72_Stilbit, epidot - Strzegom
71_Stilbit - Strzegom 75_Bavenit - Strzegom 69_Molibdenit - Strzegom
68_Mikroklin, chloryty - Strzegom 56_Amazonit - Paszowice, Strzegom 80_Pałygorskit - Strzegom
83_Tytanit - Strzegom 58_Chalcedon - Strzegom 62_Kalcyt, stilbit - Strzegom
Chabazyt - Strzegom 74_Almandyn-spessartyn - Siedlimowice 70_Nontronit - Strzegom

Na zakończenie warto jeszcze wspomnieć, że Strzegom powinno się rozpatrywać nie tylko pod kątem ciekawych stanowisk mineralogicznych i możliwości pozyskania okazów do kolekcji, ale również i przede wszystkim jako miejsca eksploatacji jednego z naszych najcenniejszych surowców skalnych, czyli granitu. Druzy pegmatytowe o ile są bogatym źródłem jednych z najlepszych okazów mineralogicznych w Polsce, to nie stanowią żadnego znaczenia gospodarczego dla naszego Kraju.
Możemy nie zdawać sobie sprawy jak wiele elementów z naszego otoczenia wykonane jest z tej strzegomskiej skały; krawężniki, płytki chodnikowe, schody, nagrobki, rzeźby, murki itd. Dzięki wieloletniej eksploatacji możliwe stało się znaczne wpisanie tego materiału skalnego w krajobraz naszych miast. Z granitu strzegomskiego wykonanych jest również wiele zabytków naszej kultury, m.in. Kolumna Zygmunta III Wazy na Starym Mieście w Warszawie (trzon), Pomnik Obrońców Wybrzeża w Gdańsku na Westerplatte, Pomnik Lotnika w Warszawie i wiele innych.
Zdecydowanie granit strzegomski bardzo wiele wnosi do naszego otoczenia – warto o tym pamiętać i móc to zauważać.

 

52_Strzegom-15

*270-280 mln lat to wiek większości granitów masywu Strzegom-Sobótka.
Rzadsza odmiana granitu, dwułyszczykowa datowana jest na 325-330 mln lat (Puziewicz & Oberc-Dziedzic 1995)

Piotr Zając
https://realgarblog.wordpress.com

REALGAR

Literatura:

    • Rajchel J. Kamienny Kraków. AGH, Kraków 2004
    • Puziewicz J. & Oberc-Dziedzic T. 1995: Wiek i geneza granitoidów bloku przedsudeckiego. [w:] Cwojdziński S. (red), Przewodnik 66 Zjazdu Pol. Tow. Geol., Wrocław
    • Janeczek J., 1985. Topomorficzne minerały pegmatytów masywu granitoidowego Strzegom-Sobótka. Geol. Sudetica 20, 2, 1-81
    • Praszkier T., 2008. Minerały z pegmatytów masywu granitowego Strzegom-Sobótka. https://lists.man.lodz.pl/pipermail/mineraly/2007/08/0288.html

 

Reklamy

GIEŁDA MINERAŁÓW I BIŻUTERII UE (12-13.03.2016r.)

OE032016-01
OE032016-00
Kolejna krakowska giełda na UEku za nami.

Jak zwykle impreza na poziomie – z tej giełdy człek wychodzi zadowolony z zakupów które zrobił i zmartwiony ile pieniędzy wydał.
Sporo stoisk z ciekawymi okazami (świetne stoisko spiriferów), wystawa pt. „Kręgowce minionych epok w zbiorach podkrakowskich kolekcjonerów„, oraz konkurs w którym można było wygrać ząb Mezozaura – Mosasaurus anceps (wiek: kreda górna, mastrycht, poch.: Oued Zem, Khouribga, Maroko). Ogółem bardzo pozytywnie.

Poniżej zapraszam na krotki przegląd okazów z giełdy.
Niestety, tym razem mój aparat się zbuntował i nie udało się sfotografować wszystkich okazów które powinienem. Nie mniej jednak warto chociażby zwrócić uwagę na rubiny w zoisytach którymi osobiście jestem zachwycony….szkoda tylko, że cena z trzema zerami 😦

OE032016-02
OE032016-03
OE032016-04
OE032016-05
OE032016-06

OE032016-07
OE032016-08
OE032016-09
Rubin w zoisycie
Poch.: Mundarava, Kilimandżaro, Tanzania

OE032016-10
OE032016-11
Diament w kimberlicie
Poch.: Finis Diamond Mine, RPA

OE032016-12
Kwarc żelazisty (zabarwiony hematytem)
Poch.: Alnif, Maroko
Po lewej: Agat z hematytem pochodzący z Kerrouchen, Khenifra, Maroko

OE032016-14
OE032016-15
Chryzopraz
Poch.: Szklary, Polska

OE032016-16
Chryzokola
Poch.: Arizona, USA

OE032016-17
Markasyt i baryt
Poch.: Bou Nahas Mine, Alnif, Maroko

OE032016-18
Chalkopiryt
Poch.: Sweetwater Mine, Missouri, USA

OE032016-19
Hematyt
Poch.: Taouz, Maroko

OE032016-20
OE032016-21
OE032016-22
OE032016-23
Kasyteryt
Poch.: Adit No. 2, Preiselberg, Krupka, Czechy

OE032016-24
OE032016-25
Stichtyt
Poch.: Kaznakhtinskii massif, Zachodnia Syberia, Rosja

OE032016-26
Rutyl i hematyt w kwarcu
Poch.: Novo Horizonite, Bahia, Brazylia

OE032016-27
OE032016-28
Bornit
Poch.: Lubin, Polska

OE032016-29
Złoto rodzime
Poch.: Rzeka Skora, Dolny Śląsk, Polska

OE032016-30
Złoto rodzime
Poch.: USA

OE032016-31
Diamenty
Poch.: Syberia, Rosja

OE032016-32
Meteoryt żelazny
Poch.: Nantan, Chiny

OE032016-33
Mikroklin (bliźniak baweński), kwarc dymny i albit
Poch.: Strzegom, Polska

OE032016-34
Rosolit (grossular) i wezuwian
Poch.: Sierra de Cruces, Coahuila, Meksyk

OE032016-35
Zlep fauny jurajskiej – amonity, ślimak, belemnit
Poch.: Czatkowice (stare łomy), Polska

OE032016-36
Baryt niebieski
Poch.: Sidi Lahcen, Nador, Maroko

OE032016-37
Grossular
Poch.: Sandare, Kayes, Mali

OE032016-38
OE032016-39
Cytryn (naturalny)
Poch.: Bahia, Brazylia

OE032016-40
Aurypigment i baryt
Poch.: Quiruvilca Mine, La Libertad, Peru

OE032016-41
Fluoryt
Poch.: Rogerley Mine, Frosterley, Anglia

OE032016-42
Słońce tytanitowe
Poch.: Chibiny, półwysep Kola, Rosja

OE032016-43
Kalcyty ze sfalerytem
Poch.: Elmwood mine, Tennessee, USA

OE032016-44
Ludzka pomysłowość – wciąż mnie zaskakuje

Grzegorz Słowik i Piotr Zając
https://realgarblog.wordpress.com

REALGAR

52 GIEŁDA MINERAŁÓW, SKAMIENIAŁOŚCI I W.J. AGH (30-31.05.2015)

Cofamy się w czasie 🙂
Musi być ciągłość w numeracji, więc wrzucam kilka fotografii z poprzedniej – majowej AGHowskiej giełdy.
Wyjątkowo króciutka fotorelacja… jakoś zabrakło chęci i używałem aparatu mniej niż zwykle – musicie wybaczyć chwilę słabości.
W każdym razie w wolnej chwili pokuszę się jeszcze o relację z 51 giełdy AGH, ale w tym wypadku dużo bardziej się postarałem i mam zakusy na wpis z wyższej półki 🙂

01-AGH-52

52 MIĘDZYNARODOWA WYSTAWA I GIEŁDA MINERAŁÓW, SKAMIENIAŁOŚCI I WYROBÓW JUBILERSKICH na Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie (30-31.05.2015 r.)

02-AGH-52
Skutterudyt
Poch.: Bou Azer, Souss-Massa-Draâ, Maroko

03-AGH-52
Erytryn
Poch.: Bou Azer, Souss-Massa-Draâ, Maroko

04-AGH-52
Erytryn
Poch.: Bou Azer, Souss-Massa-Draâ, Maroko

…i jeszcze trochę marokańskiego „gruzu”:
05-AGH-52
06-AGH-52

07-AGH-52
Amazonit
Poch.: Keivy, Półwysep Kolski, Rosja

08-AGH-52
Amazonit
Poch.: Keivy, Półwysep Kolski, Rosja

Gablota ze słowackimi kwarcami:
09-AGH-52
10-AGH-52

11-AGH-52
Zielony Halit
Poch.: Lubin

Geody kalcytowe
Poch.: Szyb gg1 Kwielice (głębokość 540 m, środkowy pstry piaskowiec):

12-AGH-52
13-AGH-52
14-AGH-52
15-AGH-52
16-AGH-52

Na koniec w ramach wystawy ogromne geody kwarcowe (cytryn i ametyst):

17-AGH-52
18-AGH-52
19-AGH-52

Piotr Zając
https://realgarblog.wordpress.com
http://mamozbieramgruz.wordpress.com

REALGAR

Projekt „Barwy Minerałów” (02.2014)

Pod koniec lutego odbyła niewielka sesja zdjęciowa moich okazów. Fotografie wykonał Piotr Malec-Lewandowski do swojego projektu o barwach minerałów. Efekty jego pracy możecie oglądać poniżej:


Kalcyt
Poch.: Gemer, Słowacja
Wielkość okazu:
13x9x6 cm


Gips
Poch.: Dobrzyń, Polska
Wielkość okazu:
12x10x6 cm


Ametyst
Poch.: Rio Grande do Sul, Brazylia
Wielkość okazu:
15x8x9 cm


Aragonit
Poch.: Karlovy Vary (Karlsbad), Czechy
Wielkość okazu:
9x6x4,5 cm


Clarait, azuryt
Poch.: Silberberg, Brixlegg, Austria
Wielkość okazu:
14,5×8,5×2 cm


Cytryn
Poch.: Brazylia
Wielkość okazu:
14x8x9 cm


Nontronit na kwarcu
Poch.: Kłopotnica, Polska
Wielkość okazu:
13×7,5×5 cm


Fluoryt
Poch.: Sonora, Meksyk
Wielkość okazu:
12x12x7 cm


Kwarc różowy
Poch.: Madagaskar
Wielkość okazu:
12x13x7 cm


Siarka rodzima
Poch.: Posądza, Polska
Wielkość okazu: 16x9x7 cm


Langit
Poch.: Ľubietová, Słowacja
Wielkość okazu: 13×12×4.5 cm

NOWE OKAZY (01.2014 – Część 3)

Nie obijamy się, wrzucamy część trzecią:
Okazy Grzegorza:


Chromit – Tąpadła, 90x60x23 mm


Fluoryty – Strzegom, 14x11x7 mm


Fluoryty – Strzegom, 15x14x8 mm


Kwarc dymny z wrostkami klinozoisytu – Strzegom, 28x23x21 mm


Kwarc berłowy – Itremo massif, Madagaskar, 62x19x19 mm


Kalcyt – Mysłów, Dolny Śląsk, 210x80x61 mm


Hibschit (Grossular) – Nasławice, 55x37x22 mm, k do 2 mm


Hessonity – Vycpalka Lom, Zulova, Czechy, 22x20x18 mm


Hessonit (Grossular) – Gębczyce, Dolny Śląsk


Hessonit – Vycpalka Lom, Zulova, Czechy, 35x24x20 mm


Hematyt i baryt – kopalnia barytu Stanisław, Stanisławów, Dolny Śląsk, Polska, 69x46x24mm, 101g


Grossular i epidot – Miedzianka, Rudawy Janowickie, 100x40x38 mm


Grossular i diopsyd – Stara Kamienica


Grossular i diopsyd – Stara Kamienica, 95x40x47 mm


Grossular – Sierra de Cruces, Mun. de Sierra Mojada, Coahuila, Meksyk, 17mm 7,4g


Grossular – Sierra de Cruces, Mun. de Sierra Mojada, Coahuila, Meksyk, 15mm 3,6g


Galena, sfaleryt i markasyt – Trzebionka, k 15 mm


Galena, sfaleryt i markasyt – Trzebionka, 120x100x50mm, k 15 mm


Galena, sfaleryt – Trzebionka, 170x80x25 mm


Fluoryt, kwarc dymny, chloryt i albit – Strzegom


Fluoryt – Rogerley, UK, 77x37x28 mm, 83,1 g


Epidot na kwarcu dymnym – Strzegom, 18x19x15 mm


Dolomit, kalcyt i chalkopiryt – Kostomłoty, k 3,5 mm


Dolomit, kalcyt i chalkopiryt – Kostomłoty, 94×40 mm


Diopsyd i epidot – Stara Kamienica, 53x46x30 mm, k 6 mm


Cytryn – Borów, 52x21x18 mm


Chabazyt-Ca, stilbit-Ca, kwarc – Żółkiewka, Strzegom, 19x16x12 mm


Chabazyt-Ca – Żółkiewka, Strzegom, 31x27x16 mm, k 10 mm


Celestyn i siarka rodzima – Machów, k max 26 mm


Celestyn i siarka rodzima – Machów, 115x52x33 mm, k 26 mm


Celestyn – Krasiejów, 21x13x12 mm


Beryl i szerlit – DSS Piława Górna


Beryl – DSS Piława Górna, 35 mm


Apofyllit i stilbit – Nashik, Indie, 100x75x55 mm


Apofyllit i chalcedon – Indie, 103x67x50 mm


Amazonit – Paszowice, 80x50x68 mm, k do 30 mm

CDN.