ANHYDRYT

Anhydryt (eng. Anhydrite, ros. Ангидрит) to pospolity minerał z grupy siarczanów; siarczan wapnia o wzorze CaSO4. Częsty składnik skał solnych w których występuje wraz z gipsem i halitem. Nazwany w 1804 r. przez A. G. Wernera od greckiego άνυδρος („anhydros”) oznaczającego bezwodny, wskazując na przeciwieństwo w stosunku do gipsu czyli uwodnionego siarczanu wapnia.

Anhydryt w halicie - Wieliczka
Anhydryt w halicie
Poch.: Wieliczka, Polska
Kolekcja i fotografia: Piotr Zając

Tworzy kryształy o pokroju grubotabliczkowym, słupowym, listewkowym. Często bywa zbliźniaczony (skały przekrystalizowane pod wpływem ciśnienia). Najczęściej występuje w formie skupień ziarnistych, zbitych, promienistych i włóknistych.
Bywa bezbarwny, biały, szary, błękitny, czerwonawy, rzadziej brunatny, fioletowy a nawet czarny. Intensywnie niebieska, nodularna odmiana anhydrytu zwana jest Angelitem.

Rys - Pokrój i orientacja
Rys. 1. Pokrój i orientacja optyczna anhydrytu (Muszyński 2008)

Angelit
Angelit
Poch.: Lima, Peru
Kolekcja i fotografia: Grzegorz Słowik

Anhydryt ma nierówny przełam oraz trójkierunkową łupliwość. Twardość 3-3.5 w skali Mohsa, gęstość 2,98-3,00 g/cm3 – waży niemal dokładnie 3x tyle, co taka sama objętość wody w temperaturze pokojowej. Charakteryzuje się szklistym bądź perłowym połyskiem oraz białą rysą. Jest przeźroczysty do przeświecającego. Kruchy.
Izostrukturalny z ferruccytem.

Anhydryt niebieski - Lubin
Anhydryt
Poch.: Lubin, Dolnośląskie, Polska
Kolekcja i fotografia: Piotr Zając

An. najczęściej krystalizuje w wyniku dehydratyzacji gipsów lub jako produkt odparowania z wody morskiej (ewaporacji). Wytrącanie się anhydrytu z roztworu jest ściśle powiązane z temperaturą i zawartością chlorku sodu w roztworze. Wraz nasyceniem roztworu NaCl i spadkiem temperatury rośnie prawdopodobieństwo krystalizacji anhydrytu (Rys. 2).
Anhydryt może również przechodzić w gips w wyniku przemian diagenetycznych polegających na uwadnianiu. Towarzyszy temu wzrost objętości skały (do 60%), co z kolei przekłada się na zwiększenie ciśnienia oraz uplastyczniania się warstw anhydrytu. Takie plastycznie zafałdowane żyły i warstwy anhydrytu zwane są trzewiowcem (eng. Bowel stone) ze względu na wygląd przypominający trzewia.

Anhydryt trzewiowiec - Bochnia (PIG)
Trzewiowiec
Poch.: Bochnia, Małopolskie, Polska
Zbiory Muzeum Geologicznego PIG-PIB – Warszawa

Anhydryt trzewiowiec - Bochnia (4)
Trzewiowiec
Poch.: Bochnia, Małopolskie, Polska
Kolekcja i fotografia: Piotr Zając

Anhydryt trzewiowiec - Bochnia (UJ)(1)
Trzewiowiec
Poch.: Bochnia, Małopolskie, Polska
Zbiory Muzeum Geologicznego Instytutu Nauk Geologicznych UJ – Kraków 

An. również jest znany jako minerał hydrotermalny niskich temperatur oraz produkt ekshalacji wulkanicznych, głównie solfatar.
Współwystępuje z gipsem, minerałami skał solnych, illitem, kwarcem, kalcytem.

Rys - Gips lub anhydryt
Rys.2. Powstawanie anhydrytu lub gipsu w zależności od zawartości NaCl
i temperatury roztworu
(Książkiewicz 1968)

Anhydrytem nazywana jest również monomineralna skała zbudowana z minerału anhydrytu (podrzędnie: gips, kalcyt, halit). Jest nietrwała w warunkach powierzchniowych. Najpospolitszą petrograficzną odmianą tej skały jest tzw. anhydryt lity o często makroskopowo widocznym warstwowaniu. Znany również, szczególnie z utworów miocenu Podkarpacia jest anhydryt konkrecyjny zwany nodularnym, występujący w formie kulistych bądź sferolitycznych form. Jego geneza związana jest z wtórną migracją solanek w słabo zdiagenezowanych osadach (Pawlikowski 2008).

Anhydryt in situ - Bochnia (2)
Anhydryt in situ - Bochnia (1)
Anhydryt nodularny in situ. Kopalnia Bochnia

An. ma głównie zastosowanie w budownictwie (posadzki, tynki, płyty okładzinowe) oraz w przemyśle chemicznym (produkcja kwasu siarkowego i (NH₄)₂SO₄ ), papierniczym (wypełniacz), wiertnictwie (dodatek do płuczki) a także jako środek suszący. Czasami bywa stosowany jako kamień ozdobny, najczęściej szlifowany w formie kaboszonu.

Anhydryt gruzłowy - Wola Różaniecka (PIG)
Anhydryt gruzłowy
Poch.: Wola Różaniecka, Polska
Zbiory Muzeum Geologicznego PIG-PIB – Warszawa

Występuje pospolicie w wielu rejonach Ziemi. Jedne z najbardziej znanych miejsc jego występowania to Naica (Meksyk), Salzburg, Innsbruck (Austria), Hannower, Stassfurt (Niemcy), Bancroft, Ontario (Kanada), Vaud (Szwajcaria), Luizjana, Nowy Meksyk, Dakota Południowa, Teksas (USA).
W Polsce znany przede wszystkim z mioceńskich utworów przedpola Karpat (Bochnia, Wieliczka, Barycz), a także LGOM (Lubin, Rudna, Sieroszowice, Polkowice), na Pogórzu Kaczawskim (Niwnice) i w obrębie cechsztyńskich wysadów solnych na Kujawach (Inowrocław, Kłodawa, Wapno).

Anhydryt trzewiowiec - Bochnia (PAN)(1)Trzewiowiec
Poch.: Bochnia, Polska
Zbiory Muzeum Geologicznego PAN – Kraków

Anhydryt trzewiowiec - Bochnia (1) Anhydryt trzewiowiec - Bochnia (2) Anhydryt trzewiowiec - Bochnia (3)
Anhydryt - Wieliczka Anhydryt trzewiowiec - Bochnia (PAN)(2) Anhydryt trzewiowiec - Bochnia (UJ)(2)
Anhydryt - Kłodawa (LLA) Anhydryt trzewiowiec - Wieliczka (AGH) Dolomit z przerostami anhydrytu - Korczmin (1)(PIG)

Piotr Zając
https://realgarblog.wordpress.com

REALGAR
Literatura:

  • Książkiewicz M., 1968: Geologia dynamiczna. Wyd. Geologiczne, Warszawa.
  • Praca zbiorowa; red. Manecki A., Muszyński M., 2008: Przewodnik do petrografii. Uczelniane wydawnictwa naukowo-dydaktyczne AGH, Kraków.
  • Żaba J., 2010: Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów. Videograf II, Chorzów.
  • Szełęg E., 2010: Atlas minerałów i skał. Część 1 – minerały. Pascal, Bielsko-Biała.
  • Kouřimský J., 1995: Minerały i skały ilustrowana encyklopedia. Delta, Warszawa.
  • Red. Łukawski K., 1999: Skarby ziemi. Kolekcja minerałów i drogich kamieni. De Agostini Polska, Warszawa.
  • http://www.mindat.org.
Reklamy

GIEŁDA NCK – Biżuteria i minerały (04-05.02.2017r.)

NCK2-2017-00

Kolejna giełda w Nowohuckim Centrum Kultury za nami.
Z roku na rok nie zauważymy tutaj większych zmian (być może nawet fotografuję te same okazy). Jak zawsze dominuje biżuteria oraz stoły ze wszystkim co się da sprzedać – miód, przyprawy, wróżenie kartami tarota, rękodzieło itd. Niewiele jest stoisk z minerałami a jeżeli już to przede wszystkim znajdziemy mieszankę okazów z całego świata. Brakuje chociażby stołów z polskimi minerałami (o skamieniałościach nie wspominając) czy sprzedawców mających okazy wyłącznie z kilku wybranych lokalizacji (bardzo brakowało stoiska z marokańskimi okazami – najlepsze stoisko z ostatnich giełd). Jeżeli jednak nam mocno zależy oraz ciąży nam pełen portfel (czyt. nie możemy się doczekać lepszej giełdy) to dla chcącego nic trudnego i da się wypatrzeć fajne okazy do kolekcji. Dlatego też w jakiś sposób cenię sobie te giełdy – wydam 7 zł za wstęp i trochę nacieszę oczy 🙂

Poniżej jak zwykle fotografie co ciekawszych okazów które udało mi się wychwycić.NCK2-2017-01
NCK2-2017-02
NCK2-2017-03

NCK2-2017-04
Dolomit z kalcytem i chalkopirytem
Poch.: Black Rock, Lawrence, Arkansas, USA

NCK2-2017-05
NCK2-2017-06
Kryształy kalcytu na galenie
Poch.: Sweetwater, Viburnum, Missouri, USA

NCK2-2017-07
Wavellit
Poch.: Arkansas, USA

NCK2-2017-08
Celestyn – tzw. „kwiat chryzantemy”
Poch.: Yonghe, Liuyang, Hunan, Chiny
Kiedyś sobie taki sprawię…tylko ciut większy 🙂

NCK2-2017-09
Galena
Poch.: Septemvri, Madan, Rodopy, Obwód Smolan, Bułgaria

NCK2-2017-10
Rubin
Poch.: Brazylia (Goiás ?)

NCK2-2017-11
Kwarc
Poch.: Madagaskar

NCK2-2017-12
Po środku: Cavansyt
Poch.: Wagholi, Pune, Maharashtra, Indie

NCK2-2017-13
NCK2-2017-14
NCK2-2017-15
Piryt
Poch.: Huanzala, Dos de Mayo, Huánuco, Peru
Bardzo urokliwe okazy. W kolekcji mam już jeden z tej lokalizacji,
ale nie mogę się nim nacieszyć i trzeba będzie zainwestować w coś większego.

NCK2-2017-16
NCK2-2017-17
Klinochlor (Serafinit)
Poch.: Korzunovskoe, Zheleznogorsk, Irkuck, Prebaikal, Rosja

NCK2-2017-18
Lepidolit
Poch.:  Karibib, Erongo, Namibia

NCK2-2017-19
Galena
Poch.: Madagaskar (?)

NCK2-2017-20
Kyanit (dysten)
Poch.: Barra de Salinas, Coronel Murta,
Minas Gerais, Brazylia

NCK2-2017-21
NCK2-2017-22
Lubińskie minerały – Gipsy, chalkantyty i markasyt

NCK2-2017-23
Amonity

NCK2-2017-24
NCK2-2017-25
Trylobity Ellipsocephalus hoffi
Poch.: Jince, Przybram, Czechy
Wiek: Kambr środkowy

NCK2-2017-26
Jeszcze jeden „cmentarzyk” trylobitów

NCK2-2017-27
Opale szlachetne 
Poch.: Wello, Amhara, Etiopia

NCK2-2017-28
Opale szlachetne

NCK2-2017-29
Larimary z Dominikany

NCK2-2017-30
Agat ognisty 

Na giełdzie nie zabrakło także „minerałów syntetycznych”
(szkoda że informacji o tym również):

NCK2-2017-31
Ałunit (minerał hodowlany)

NCK2-2017-32
NCK2-2017-33
Fosforan amonowy (minerał hodowlany), zwany tutaj epsomitem.
Bardzo ładnie wykształcone kryształy na które skusi się zapewne
wielu początkujących kolekcjonerów.

NCK2-2017-34
…czasami warto poprzebierać w bębniakach

NCK2-2017-35
NCK2-2017-36

NCK2-2017-37
Na koniec galena którą sobie sprezentowałem 🙂

Piotr Zając
https://realgarblog.wordpress.com

REALGAR