PLAGIOKLAZY – czyli nieco „koloru” na fragment grupy skaleni

Zainspirowany nieco zdjęciami kolegi, postanowiłem coś dodać od siebie
(w końcu…😉). Również skusiłem się na plagioklazy, ponieważ czasem ciężko oderwać od nich wzrok, szczególnie w słoneczne dni. Zdjęcia może nie tak dobre jak Bartka czy Pieczara ale parę ciekawszych okazów chyba udało mi się zebrać 😉

Plagioklazy to trójskośne minerały z gromady glinokrzemianów zaliczane do grupy skaleni. Nazwa wywodzi się z greki: plagios – ukośny oraz klao/klan – łamię/łamać, a wiąże się kątem pomiędzy płaszczyznami łupliwości tych minerałów, która jest mniejsza od 90°.  Plagioklazy to roztwór stały (kryształy mieszane) pomiędzy albitem (NaAlSi3O8) a anortytem (CaAl2Si2O8). Minerały te tworzą nieciągły szereg izomorficzny o ogólnym wzorze – (Na,Ca)Al(Si,Al)Si2O8. Umownie zostały podzielone ze względu na stosunek Ab-An na poszczególne odmiany:

-albit (Ab100An – Ab90An10) i jego odmiany: oligoklaz (Ab90An10 – Ab70An30), andezyn (Ab70An30 – Ab50An50),

-anortyt (AbAn100 – Ab10An90) i jego odmiany: bytownit (Ab10An90 – Ab30An70), labrador (Ab30An70 – Ab50An50).

Poza składem chemicznym różnią się niektórymi właściwościami optycznymi oraz gęstością, która waha się w granicach 2,61 – 2,76 g/cm3.

Plagioklazy stosowane są w przemyśle ceramicznym, mają również znaczenie naukowe np. do określania warunków oraz stopnia metamorfizmu a także wykorzystywane są jako kamienie ozdobne (odmiany cechujące wyjątkowe efekty optyczne np. labradoryzacja).

Występowanie tych minerałów jest związane głównie ze skałami magmowymi oraz metamorficznymi np. gnejsy czy metasomatyczne albityty (stanowiące źródło wielu rzadkich i cennych pierwiastków), rzadko w skałach osadowych (m. in. arkozy). Przeważnie spotyka się je w skałach zasadowych np. anortozyty i gabra (odmiany o przewadze cząsteczki anortytowej), ale także obojętnych np. sjenity i kwaśnych np. granitoidy, ryolit, trachity. Albit często pojawia się w pegmatytach  gdzie może  występować w postaci dobrze wykształconych kryształów (również jako przezroczysty cleavelandyt) czy skałach alkalicznych jak syenity nefelinowe. Albit spotyka się również w żyłach typu alpejskiego.

Kilka plagioklazów z mojej kolekcji:

ALBIT, mikroklin i stilbit-(Ca) – Wekom II, Kostrza, Strzegom-Sobótka, Dolny Śląsk, Polska, 65 mm

Epitaksjalne zrosty przezroczystych kryształów CLEAVELANDYTU (ALBIT) na kryształach mikroklinu – Strzegom, Dolny Śląsk, Polska; szerokość kadru 47 mm

Spessartyn na ALBICIE z CLEAVELANDYTEM – Wushan Spessartine Mine, Tongbei, Fujian, Chiny; 58 mm

OLIGOKLAZ z centralnej partii żyły pegmatytu w Koźmicach na Dolnym Śląsku (oligoklaz stwierdzony na podstawie XRD) – 110 mm

OLIGOKLAZ (kamień słoneczny) – Tamil Nadu, Indie; 18 mm

OLIGOKLAZ (kamień słoneczny) – Uluguru Mts, Morogoro, Tanzania; 45 mm

OLIGOKLAZ (kamień słoneczny) – Uluguru Mts, Morogoro, Tanzania; 60 mm

LABRADOR – Dobryń, Wołyń, Zhytomyr, Ukraina; 73 mm

LABRADOR – Dobryń, Wołyń, Zhytomyr, Ukraina; 55 mm

LABRADOR – Dobryń, Wołyń, Zhytomyr, Ukraina; 95 mm

LABRADOR – Dobryń, Wołyń, Zhytomyr, Ukraina; 78 mm

LABRADOR – Dobryń, Wołyń, Zhytomyr, Ukraina; 40 mm

LABRADOR – Wołyń, Zhytomyr, Ukraina; 76 mm

LABRADOR – Wołyń, Zhytomyr, Ukraina; ciekawa dwukolorowa labradoryzacja, kryształ 41 mm

LABRADOR – Wołyń, Zhytomyr, Ukraina; 71 mm, doskonale widoczne bliźniaki polisyntetyczne w iryzującym krysztale

LABRADOR – Wołyń, Zhytomyr, Ukraina; duży (135 mm) zbliźniaczony kryształ o strefowej iryzacji w anortozycie, całość 225×220 mm

LABRADOR – Norcross, Tulear, Madagaskar; 80 mm

LABRADOR – Norcross, Tulear, Madagaskar; 94 mm, okazy labradoru z iryzacją
o pełnej palecie barw zwane są SPEKTROLITAMI
(najsłynniejsze pochodzą z Ylämaa w Finlandii)

LABRADOR – Norcross, Tulear, Madagaskar; 93 mm

Na koniec warto wspomnieć o występowaniu plagioklazów na terenie Polski.  Występują wielu rodzajach skał magmowych i metamorficznych szczególnie na terenie Dolnego Śląska.

Albit – tworzy pięknie wykształcone kryształy o długości do kilku centymetrów w druzach pegmatytów masywu Strzegom-Sobótka a także w obrębie granitu karkonoskiego (np w okolicach Jeleniej Góry i Szklarskiej Poręby). Ponadto znaleźć go można w pegmatytach strzelińskich, Górach Sowich oraz Tatrach,

Oligoklaz – spotykany w pegmatytach dolnośląskich i Górach Sowich,

Andezyn – spotykany w skałach magmowych i metamorficznych Dolnego Śląska (np. w skarnach w Gębczycach) oraz andezytach Pienin,

Labrador – jest jednym z głównych składników gabr z Woliborza i Bożkowa koło Nowej Rudy. Znajdowany jest też w okolicach Sobótki (Ślęża).  Jednak największe ilości występują na znacznych głębokościach w okolicach Suwałk w postaci masywów anortozytowych (kryształy do 10 cm). Okazy wykazujące labradoryzacje pochodzą z Woliborza i masywów anortozytowych,

Bytownit – znajdowany w  gabrach (np. w okolicach Nowej Rudy) i trzeciorzedowych bazaltach na Dolnych Śląsku jak również w krystalicznym podłożu NE Polski,

Anortyt – podobnie jak labrador i bytownit znajdowany jest w gabrach okolic Nowej Rudy oraz anortozytach okolic Suwałk. Ponadto kryształki ok 1 mm stwierdzono w skarnach Gór Izerskich.

Źródła:

-Żaba, J. 2006. Ilustrowana Encyklopedia Skał i Minerałów, Videograf II, Katowice, wydanie II,
-www.mindat.org

Grzegorz Słowik

Advertisements
This entry was posted in Definicje and tagged , , by BOSS. Bookmark the permalink.

About BOSS

Student Górnictwa i Geologii na WGGiOŚ AGH. Wieloletni kolekcjoner minerałów i skał o szerokiej wiedzy tematycznej (Mineralogia, Petrografia). Moderator Forum Geologicznego, członek Mindat i TPSD. Interesuje się dodatkowo filmem, muzyką (Heavy metal) oraz fotografią minerałów. Chętnie pomagam każdemu zainteresowanemu geologią.

One thought on “PLAGIOKLAZY – czyli nieco „koloru” na fragment grupy skaleni

  1. Pingback: Feldspars I: Plagioclase group – mineralcollectionblog

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s