PLAGIOKLAZY – czyli nieco „koloru” na fragment grupy skaleni

Zainspirowany nieco zdjęciami kolegi, postanowiłem coś dodać od siebie
(w końcu…😉). Również skusiłem się na plagioklazy, ponieważ czasem ciężko oderwać od nich wzrok, szczególnie w słoneczne dni. Zdjęcia może nie tak dobre jak Bartka czy Pieczara ale parę ciekawszych okazów chyba udało mi się zebrać 😉

Plagioklazy to trójskośne minerały z gromady glinokrzemianów zaliczane do grupy skaleni. Nazwa wywodzi się z greki: plagios – ukośny oraz klao/klan – łamię/łamać, a wiąże się kątem pomiędzy płaszczyznami łupliwości tych minerałów, która jest mniejsza od 90°.  Plagioklazy to roztwór stały (kryształy mieszane) pomiędzy albitem (NaAlSi3O8) a anortytem (CaAl2Si2O8). Minerały te tworzą nieciągły szereg izomorficzny o ogólnym wzorze – (Na,Ca)Al(Si,Al)Si2O8. Umownie zostały podzielone ze względu na stosunek Ab-An na poszczególne odmiany:

-albit (Ab100An – Ab90An10) i jego odmiany: oligoklaz (Ab90An10 – Ab70An30), andezyn (Ab70An30 – Ab50An50),

-anortyt (AbAn100 – Ab10An90) i jego odmiany: bytownit (Ab10An90 – Ab30An70), labrador (Ab30An70 – Ab50An50).

Poza składem chemicznym różnią się niektórymi właściwościami optycznymi oraz gęstością, która waha się w granicach 2,61 – 2,76 g/cm3.

Plagioklazy stosowane są w przemyśle ceramicznym, mają również znaczenie naukowe np. do określania warunków oraz stopnia metamorfizmu a także wykorzystywane są jako kamienie ozdobne (odmiany cechujące wyjątkowe efekty optyczne np. labradoryzacja).

Występowanie tych minerałów jest związane głównie ze skałami magmowymi oraz metamorficznymi np. gnejsy czy metasomatyczne albityty (stanowiące źródło wielu rzadkich i cennych pierwiastków), rzadko w skałach osadowych (m. in. arkozy). Przeważnie spotyka się je w skałach zasadowych np. anortozyty i gabra (odmiany o przewadze cząsteczki anortytowej), ale także obojętnych np. sjenity i kwaśnych np. granitoidy, ryolit, trachity. Albit często pojawia się w pegmatytach  gdzie może  występować w postaci dobrze wykształconych kryształów (również jako przezroczysty cleavelandyt) czy skałach alkalicznych jak syenity nefelinowe. Albit spotyka się również w żyłach typu alpejskiego.

Kilka plagioklazów z mojej kolekcji:

ALBIT, mikroklin i stilbit-(Ca) – Wekom II, Kostrza, Strzegom-Sobótka, Dolny Śląsk, Polska, 65 mm

Epitaksjalne zrosty przezroczystych kryształów CLEAVELANDYTU (ALBIT) na kryształach mikroklinu – Strzegom, Dolny Śląsk, Polska; szerokość kadru 47 mm

Spessartyn na ALBICIE z CLEAVELANDYTEM – Wushan Spessartine Mine, Tongbei, Fujian, Chiny; 58 mm

OLIGOKLAZ z centralnej partii żyły pegmatytu w Koźmicach na Dolnym Śląsku (oligoklaz stwierdzony na podstawie XRD) – 110 mm

OLIGOKLAZ (kamień słoneczny) – Tamil Nadu, Indie; 18 mm

OLIGOKLAZ (kamień słoneczny) – Uluguru Mts, Morogoro, Tanzania; 45 mm

OLIGOKLAZ (kamień słoneczny) – Uluguru Mts, Morogoro, Tanzania; 60 mm

LABRADOR – Dobryń, Wołyń, Zhytomyr, Ukraina; 73 mm

LABRADOR – Dobryń, Wołyń, Zhytomyr, Ukraina; 55 mm

LABRADOR – Dobryń, Wołyń, Zhytomyr, Ukraina; 95 mm

LABRADOR – Dobryń, Wołyń, Zhytomyr, Ukraina; 78 mm

LABRADOR – Dobryń, Wołyń, Zhytomyr, Ukraina; 40 mm

LABRADOR – Wołyń, Zhytomyr, Ukraina; 76 mm

LABRADOR – Wołyń, Zhytomyr, Ukraina; ciekawa dwukolorowa labradoryzacja, kryształ 41 mm

LABRADOR – Wołyń, Zhytomyr, Ukraina; 71 mm, doskonale widoczne bliźniaki polisyntetyczne w iryzującym krysztale

LABRADOR – Wołyń, Zhytomyr, Ukraina; duży (135 mm) zbliźniaczony kryształ o strefowej iryzacji w anortozycie, całość 225×220 mm

LABRADOR – Norcross, Tulear, Madagaskar; 80 mm

LABRADOR – Norcross, Tulear, Madagaskar; 94 mm, okazy labradoru z iryzacją
o pełnej palecie barw zwane są SPEKTROLITAMI
(najsłynniejsze pochodzą z Ylämaa w Finlandii)

LABRADOR – Norcross, Tulear, Madagaskar; 93 mm

Na koniec warto wspomnieć o występowaniu plagioklazów na terenie Polski.  Występują wielu rodzajach skał magmowych i metamorficznych szczególnie na terenie Dolnego Śląska.

Albit – tworzy pięknie wykształcone kryształy o długości do kilku centymetrów w druzach pegmatytów masywu Strzegom-Sobótka a także w obrębie granitu karkonoskiego (np w okolicach Jeleniej Góry i Szklarskiej Poręby). Ponadto znaleźć go można w pegmatytach strzelińskich, Górach Sowich oraz Tatrach,

Oligoklaz – spotykany w pegmatytach dolnośląskich i Górach Sowich,

Andezyn – spotykany w skałach magmowych i metamorficznych Dolnego Śląska (np. w skarnach w Gębczycach) oraz andezytach Pienin,

Labrador – jest jednym z głównych składników gabr z Woliborza i Bożkowa koło Nowej Rudy. Znajdowany jest też w okolicach Sobótki (Ślęża).  Jednak największe ilości występują na znacznych głębokościach w okolicach Suwałk w postaci masywów anortozytowych (kryształy do 10 cm). Okazy wykazujące labradoryzacje pochodzą z Woliborza i masywów anortozytowych,

Bytownit – znajdowany w  gabrach (np. w okolicach Nowej Rudy) i trzeciorzedowych bazaltach na Dolnych Śląsku jak również w krystalicznym podłożu NE Polski,

Anortyt – podobnie jak labrador i bytownit znajdowany jest w gabrach okolic Nowej Rudy oraz anortozytach okolic Suwałk. Ponadto kryształki ok 1 mm stwierdzono w skarnach Gór Izerskich.

Źródła:

-Żaba, J. 2006. Ilustrowana Encyklopedia Skał i Minerałów, Videograf II, Katowice, wydanie II,
-www.mindat.org

Grzegorz Słowik

Reklamy

GIEŁDA MINERAŁÓW I BIŻUTERII UE (05-06.11.2016r.)

00 UE11-2016
01 UE11-2016

Po długim, kilkumiesięcznym wyczekiwaniu nadszedł czas na najprawdopodobniej najlepszą krakowską giełdę, czyli na listopadową giełdę na Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie.
Jak zwykle wydarzenie odpowiednio zorganizowane, wielu wystawców, zróżnicowane okazy, wystawa oraz konkurs z okazem do wygrania. Spokojnie można przyjść, zatracić się na kilka godzin i niespodziewanie wydać wszystkie pieniądze.

02 UE11-2016
03 UE11-2016
04 UE11-2016
04-1 UE11-2016

Tym razem nagrodą konkursową był marokański Agat. W moim odczuciu nie był to jednak okaz zbytnio porywający. W stosunku do lat ubiegłych (porównajcie wcześniejsze nagrody) był to raczej jeden ze słabszych konkursów.

04-2 UE11-2016
04-3 UE11-2016

Podobnie rzecz się miała z wystawami. Przygotowano gabloty z marokańskimi agatami i amonitami. Okazy przyjemne ale jakoś nie robiły takiego wrażenia jak te eksponowane w poprzednich latach (chociażby okazy z Machowa – to było coś! (jeszcze czekają na opublikowanie na blogu)) .

04-4 UE11-2016

Jak zawsze przygotowano również kącik dla najmłodszych. Jest to świetne rozwiązanie dla rodzica-kolekcjonera który zabrał swoją pociechę na giełdę.

04-5 UE11-2016

Przejdźmy do tego co najbardziej interesujące czyli okazów które mogliśmy kupić.
Pod tym względem giełda bardzo trzymała poziom i pomimo sporej ilości biżuterii, wybór w minerałach był bardzo duży.

05 UE11-2016
06 UE11-2016
07 UE11-2016
08 UE11-2016
Chryzokola i malachit
Poch.: Katanga, Demokratyczna Republika Konga, Zair

09 UE11-2016
Chryzokola i malachit
Poch.: Katanga, Demokratyczna Republika Konga, Zair

10 UE11-2016
Chryzokola 
Poch.: Katanga, Demokratyczna Republika Konga, Zair

11 UE11-2016
„Słońce pirytowe” 
Poch.: Sparta, Randolph, Illinois, USA

12 UE11-2016
Rosolit (grossular)
Poch.: Sierra de Cruces, Coahuila, Meksyk

13 UE11-2016
Malachit
Poch.: Katanga, RPA

14 UE11-2016
Malachit
Poch.: Katanga, RPA

15 UE11-2016
Geoda kwarcowa
Poch.: Bu Craa, Laâyoune, Laâyoune-Boujdour-Sakia El Hamra, Maroko

16 UE11-2016
Po lewej: Labradoryt, poch.: Norcross, Bokonaky, Maniry, Madagaskar
Po prawej: Rubin w zoisycie, poch.: Mundarara, Arusha, Tanzania

17 UE11-2016
Labradoryt
Poch.: Norcross, Bokonaky, Maniry, Madagaskar

18 UE11-2016
Rodochrozyt
Poch.: Wuzhou, Guangxi Zhuang, Chiny

19 UE11-2016
Uwarowit
Poch.: Saranovskii, Gornozavodskii, Permskaya, Ural Środkowy, Rosja

20 UE11-2016
Uwarowit
Poch.: Saranovskii, Gornozavodskii, Permskaya, Ural Środkowy, Rosja

21 UE11-2016
Piryt
Poch.: Huanzala, Dos de Mayo, Huánuco, Peru

22 UE11-2016
Krokoit
Poch.: Adelaide, Dundas, Zeehan, Tasmania, Australia

23 UE11-2016
Rubin w zoisycie
Poch.: Mundarara, Arusha, Tanzania

24 UE11-2016
Hemimorfit i Willemit
Poch.: M’fouati, Bouenza, Kongo-Brazzaville

25 UE11-2016
Ametyst
Poch.: Las Vigas de Ramirez, Veracruz, Meksyk

26 UE11-2016
Ametyst
Poch.: Las Vigas de Ramirez, Veracruz, Meksyk

27 UE11-2016
Wanadynit
Poch.: ACF, Mibladen, Maroko

28 UE11-2016
Szmaragd
Poch.: Izumrudnye Kopi, Malyshevo, Ural, Rosja

29 UE11-2016
Szmaragd
Poch.: Izumrudnye Kopi, Malyshevo, Ural, Rosja

30 UE11-2016
Piromorfit
Poch.: Kopalnia Gute Hoffnung, Bleibuir, Eifel, Niemcy

31 UE11-2016
Cavansyt
Poch.: Wagholi, Maharashtra, Indie

32 UE11-2016
Fluoryt
Poch.: Moscona, Solís, Villabona, Asturia, Hiszpania

33 UE11-2016
Fluoryt
Poch.: Chiny

34 UE11-2016
Creedyt
Poch.: Navidad, Abasolo, Rodeo, Durango, Meksyk

35 UE11-2016
Gips
Poch.: Chodzież, Wielkopolskie, Polska

36 UE11-2016
Gips, Botallackit, Atakamit, Paratakamit
Poch.: Kopalnia Rudna, Rudna, Dolnośląskie, Polska

37 UE11-2016
Kalcyt
Poch.: Kopalnia Rudna, Rudna, Dolnośląskie, Polska

38 UE11-2016
Kalcyt, stilbit
Poch.: B-14, Borów, Strzegom, Dolnośląskie, Polska

39 UE11-2016
Botallackit, atakamit, paratakamit
Poch.: Lubin, Dolnośląskie, Polska

40 UE11-2016
41 UE11-2016
Piryt na albicie
Poch.: Kostrza, Strzegom, Dolnośląskie, Polska
(temu nie popuściłem i wrócił ze mną do domu 🙂 )

42 UE11-2016
43 UE11-2016
Piryt
Poch.: Kostrza, Strzegom, Dolnośląskie, Polska
(mam wątpliwości co do lokalizacji tego okazu, aczkolwiek sprzedawca twierdził że okaz pochodzi z Kostrzy)

44 UE11-2016
Chalkopiryt, piryt, sfaleryt, kwarc
Poch.: Szyb Luiz, Radzimowice, Dolnośląskie, Polska

45 UE11-2016
Stilbit
Poch.: Stanisław, Garby Izerskie, Dolnośląskie, Polska

46 UE11-2016
Paragenezy minerałów strzegomskich

47 UE11-2016
Arsenopiryt
Poch.: Szyb Luiz, Radzimowice, Dolnośląskie, Polska

48 UE11-2016
Baryt, chalkozyn, malachit, fluoryt
Poch.: Stanisławów, Dolnośląskie, Polska

49 UE11-2016
Mikroklin
Poch.: Strzegom, Dolnośląskie, Polska

50 UE11-2016
Mikroklin
Poch.: Strzegom, Dolnośląskie, Polska

51 UE11-2016
Apatyt (fluorapatyt)
Poch.: Cerro de Mercado Mine, Durango, Meksyk

52 UE11-2016
Spessartyn
Poch.: Rzeka Umba, Arusha, Tanzania

53 UE11-2016
Chiastolit (andaluzyt)
Poch.: Hunan, Chiny

55 UE11-2016
Piryt
Poch.: Navajún, La Rioja, Hiszpania

56 UE11-2016
Chalkopiryt
Poch.: Sweetwater Mine, Missouri, USA

57 UE11-2016
Wanadynit
Poch.: Taouz, Er Rachidia, Meknès-Tafilalet, Maroko

58 UE11-2016
Dwubarwny spodumen
Poch.: Konar, Afganistan

60 UE11-2016
Jaspilit
Poch.: Krzywy Róg, Ukraina

61 UE11-2016
Cerusyt
Poch.: Mibladen, Maroko

62 UE11-2016
Dyskrazyt
Poch.: Bouismas Mine, Bou Azer, Maroko

63 UE11-2016
Kalcyt

64 UE11-2016
Staurolit
Poch.: Keivy Mountains, półwysep Kola, Rosja

65 UE11-2016
Erytryn
Poch.: Bou Azer, Souss-Massa-Draâ, Maroko

66 UE11-2016
Turmalin Schörl
Poch.: Erongo, Namibia

67 UE11-2016
Magnetyt
Poch.: Potosi, Boliwia

68 UE11-2016
Magnetyt
Poch.: Potosi, Boliwia

69 UE11-2016
Galman
Poch.: Galmanowa Sztolnia, Czerna, Małopolskie, Polska

70 UE11-2016
Blendy cynkowe
Poch.: Pomorzany, Olkusz, Małopolskie, Polska

71 UE11-2016
Blenda cynkowa
Poch.: Pomorzany, Olkusz, Małopolskie, Polska

72 UE11-2016
Blenda cynkowa
Poch.: Pomorzany, Olkusz, Małopolskie, Polska

73 UE11-2016
Krzemienie pasiaste
Poch.: Śródborze, Świętokrzyskie, Polska

74 UE11-2016
Amonit perysphinctes (J3 Oxford)
Poch.: Podłęże, Małopolskie, Polska

75 UE11-2016
Wavellit  / Waryscyt
Poch.: Wiśniówka, Świętokrzyskie, Polska

76 UE11-2016
Wavellit / Waryscyt
Poch.: Wiśniówka, Świętokrzyskie, Polska

77 UE11-2016
Wavellit / Waryscyt
Poch.: Wiśniówka, Świętokrzyskie, Polska

78 UE11-2016
Wapienie osiarkowane z celestynami
Poch.: Machów, Tarnobrzeg, Podkarpackie, Polska

79 UE11-2016
Lepidolit, rubelit
Poch.: Piława Górna, Dolnośląskie, Polska

80 UE11-2016
Geody kwarcowe
Poch.: Bu Craa, Laâyoune, Laâyoune-Boujdour-Sakia El Hamra, Maroko

81 UE11-2016
Podświetlona geoda ametystowa

81-2 UE11-2016
Aragonit
Poch.: Dobšiná, Rožňava, Koszyce, Słowacja. Po prawej: Kwarc różowy z Miękini

82 UE11-2016
Fluoryt
Poch.: Chiny

83 UE11-2016
Fluoryt
Poch.: Chiny

Wróćmy jeszcze do wspomnianej wcześniej wystawy:

Marokańskie agaty:

84 UE11-2016
85 UE11-2016
86 UE11-2016
87 UE11-2016
88 UE11-2016
89 UE11-2016
90 UE11-2016
91 UE11-2016
92 UE11-2016
93 UE11-2016

Marokańskie oraz polskie amonity, w większości pochodzące z Zalasu:

94 UE11-2016
95 UE11-2016
96 UE11-2016
97 UE11-2016
98 UE11-2016
99 UE11-2016
100 UE11-2016

Na zakończenie bardzo męski okaz, czyli bezwstydny związek amonita z belemnitem:

101 UE11-2016

Piotr Zając
https://realgarblog.wordpress.com

REALGAR