Skały w krakowskim Ogrodzie Doświadczeń

19 października 2014 r. w krakowskim Ogrodzie Doświadczeń odbył się dzień geologa (Geologiczna Niedziela). Korzystając z okazji przyglądnąłem się skałom znajdującym się w Geo-ogródku:
001

Granit tatrzański:

01_Granit tatrzański 01
01_Granit tatrzański 02
01_Granit tatrzański 03
Kwaśna skała magmowa głębinowa z grupy granitoidów. Zawiera 20-60% kwarcu, 35-90% skaleni potasowych w stosunku do plagioklazów (10-65%), 5-20% minerałów ciemnych (Szełęg, 2010).

Granit strzegomski:

02_Granit strzegomski 01
02_Granit strzegomski 02
02_Granit strzegomski 03

Andezyt pieniński:

03_Andezyt pieniński 01
03_Andezyt pieniński 02
03_Andezyt pieniński 03
03_Andezyt pieniński 04
Gniazdo kryształów hornblendy w andezycie

Obojętna skała magmowa wylewna z grupy andezytoidów i bazaltoidów. Wylewny odpowiednik diorytu. Zawiera do 90% plagioklazów w stosunku do skaleni potasowych (do 10%), do 5% kwarcu, 25-50% minerałów ciemnych (Szełęg, 2010).

Bazalt z Wołynia:

04_Bazalt z Wołynia 01
04_Bazalt z Wołynia 02
04_Bazalt z Wołynia 03
Zasadowa skała magmowa wylewna. Skała z grupy andezytoidów i bazaltoidów. Wylewny odpowiednik gabra. Zawiera do 90% plagioklazów w stosunku do skaleni potasowych (do 10%), do 5% kwarcu, 35-60% minerałów ciemnych (Szełęg, 2010).

Porfir z Miękini:

05_Porfir z Miękini 01
05_Porfir z Miękini 02
05_Porfir z Miękini 03
(Ryolit) Kwaśna skała magmowa wylewna. Skała z grupy ryolitidów zaliczana do porfirów kwarcowych (nazwa stosowana w terenie, bez badań mikroskopowych). Wylewny odpowiednik granitu. Zawiera 20-60% kwarcu, 35-90% skaleni potasowych, 10-65% plagioklazów, do 15% minerałów ciemnych (Szełęg, 2010).

Wapień dębnicki:

06_Wapień dębnicki 01
06_Wapień dębnicki 02
06_Wapień dębnicki 03
Dewońska skała węglanowa o charakterystycznej – czarnej po wypolerowaniu barwie, będącej wynikiem zawartości substancji organicznej i/bądź domieszek pirytu. Jeden z najbardziej znanych polskich kamieni dekoracyjnych potocznie zwany marmurem dębnickim.

Dolomit diploporowy:

07_Dolomit diploporowy 01
07_Dolomit diploporowy 02
07_Dolomit diploporowy 03
Triasowa skała węglanowa o barwie jasnoszarożółtej, występująca w rejonie śląsko-krakowskim. Zbudowana jest z ksenomorficznych, rzadziej hipautomorficznych kryształów dolomitu o wielkości rzędu 0,03–0,1 mm. Pomiędzy nimi niekiedy występują nieregularne pory (o średnicy 0,1–0,5 mm), które są ograniczone ścianami kryształów dolomitu (Wyszomirski, Przytuła, 2010 – uproszczone)

Wapień górnojurajski:

08_Wapień górnojurajski 01
08_Wapień górnojurajski 02
08_Wapień górnojurajski 03
Węglanowa skała organiczna. Osad płytkiego i ciepłego morza epikontynentalnego. Występuje w trzech odmianach facjalnych: wapienie skaliste, płytowe i uławicone. Na ogół jest to skała zwięzła, zbita, mało porowata, o przełamie prostym lub muszlowym, gładkim (Rajchel, 2005).

Wapień pińczowski:

09_Wapień pińczowski 01
09_Wapień pińczowski 02
09_Wapień pińczowski 03
Mioceńska skała węglanowa. Wapień detrytyczny litotamniowy zbudowany z wapiennych ziarn (zawierających głównie krasnorosty z rodziny Lithothamnium) spojonych wapiennym lepiszczem.

Piaskowiec istebniański:

10_Piaskowiec istebniański 01
10_Piaskowiec istebniański 02
10_Piaskowiec istebniański 03
10_Piaskowiec istebniański 04
Skała osadowa zwięzła powstała na przełomie kredy i trzeciorzędu, w okresie od kampanu po paleocen. W obrębie profilu warstw istebniańskich zaznacza się dwudzielność na ich piaskowcową część dolną i łupkowo-piaskowcową górną. Największe znaczenie architektoniczne mają piaskowce z dolnej części tych warstw. Są to na ogół gruboziarniste, czasami zlepieńcowate, źle wysortowane piaskowce oligomiktyczne, arkozowe i szarogłazowe. Ich barwa jest brudnobiała z rdzawymi plamkami, bladożółta, rdzawokremowa lub brunatna. Posiadają skąpe spoiwo ilaste, lokalnie krzemionkowe, z tendencją do tworzenia konkrecji cementacyjnych (Rajchel, 2005)

Tuf filipowicki:

11_Tuf filipowicki 01
11_Tuf filipowicki 02
11_Tuf filipowicki 03
Skała okruchowa pochodzenia wulkanicznego (piroklastyczna). Materiał piroklastyczny osadzony w środowisku morskim występujący w ilości 25-75% w stosunku do materiału osadowego nosi nazwę tufitu. Osady tzw. chmur gorejących przetaczających się od krateru wulkanu w dół do powierzchni terenu, spiekane pod wpływem panującej w nich wysokiej temperatury noszą nazwę ignimbrytów (Szełęg, 2010).

Piaskowiec godulski:

12_Piaskowiec godulski 01
12_Piaskowiec godulski 02
12_Piaskowiec godulski 03
12_Piaskowiec godulski 04
Materia organiczna w piaskowcu godulskim

Skała osadowa zwięzła o charakterystycznej zielonkawej barwie, spowodowanej przez obecny w skale glaukonit, którego ilość może sięgać kilkunastu procent. Piaskowiec szarogłazowy, rzadziej oligomiktyczny, z niewielką na ogół zawartością mik oraz drobnych okruchów skał.Posiada zróżnicowane w profilu uziarnienie, zmienne miąższości ławic i spoiwo wapnisto-krzemionkowo-ilaste. Skała powstawała w epoce górnej kredy, od cenomanu do dolnego senonu (Rajchel, 2005)

Zlepieniec myślachowicki:

13_Zlepieniec myślachowicki 01
13_Zlepieniec myślachowicki 02
13_Zlepieniec myślachowicki 03
Skała osadowa zwięzła, zbudowana z otoczaków skalnych i spoiwa. Frakcja psefitowa poniżej 2 mm (Szełęg, 2010).

Gnejs:

14_Gnejs 01
14_Gnejs 02
14_Gnejs 03
Produkt metamorfizmu regionalnego. Składa się głównie ze skaleni oraz kwarcu. Może zawierać do 10% minerałów ciemnych. Charakteryzuje się typową równoległą podzielnością – gnejsową lub ołówkową, kolumnową. Ma wiele odmian różniących się budową wewnętrzną (Szełęg, 2010).

Marmur „Biała Marianna”:

15_Marmur Biała Marianna 01
15_Marmur Biała Marianna 02
15_Marmur Biała Marianna 03
15_Marmur Biała Marianna 04
Produkt metamorfizmu regionalnego. Skała zawiera powyżej 50% węglanów (kalcyt, aragonit, dolomit). Od czasów starożytnych stosowana jako materiał budowlany i rzeźbiarski (Szełęg, 2010).

Serpentynit:

16_Serpentynit 01
16_Serpentynit 02
16_Serpentynit 03
16_Serpentynit 04
Chryzotyl w serpentynicie

Produkt metasomatozy hydrotermalnej. Skała o charakterystycznej zielonej barwie. Powstaje w wyniku serpentynizacji zasobnych w oliwiny i pirokseny zasadowych i ultrazasadowych skał magmowych, takich jak dunity i perydotyty. Proces ten doprowadza do przebudowy ich składu w minerały z grupy serpentynu, takich jak chryzotyl, antygoryt i lizardyt (Rajchel, 2005).

Eratyk polodowcowy:

17_Eratyk polodowcowy 01
17_Eratyk polodowcowy 02
17_Eratyk polodowcowy 03
17_Eratyk polodowcowy 04

Eratyki, zwane również głazami narzutowymi, to na ogół dużych rozmiarów pojedyncze kamienie przytransportowane przez lodowiec. Przeważnie są one ostatnią pozostałością usuniętych erozyjnie innych, równocześnie przeniesionych, ale bardziej drobnoziarnistych, osadów lodowcowych (Rajchel, 2005).

Geoogródek 1
Geoogródek 2

20
21

Prócz możliwości oglądnięcia skał w dniu geologa przygotowano również liczne atrakcje geologiczne, m.in. rozmaite warsztaty czy oglądanie minerałów w świetle UV.

Geologiczna niedziela
Plan Geologicznej niedzieli

23
24
25

26
Stoły geologiczne

27
28
29
30
31
32

Tego dnia miałem również swoją niewielką wystawę minerałów (z której muszę przyznać jestem bardzo dumny!):

33
34
35
36
Po prawej: Ciemnia do oglądania minerałów w świetle UV

37
38
Niektórzy mieli potrzebę bezpośredniego kontaktu z minerałami…

39
40
41
42
43
44

45
Widok na Ogród Doświadczeń

46
W oddali hala widowiskowo-sportowa, Kraków Arena

Na koniec chciałbym jeszcze dodać, że o ile sam Ogród Doświadczeń dedykowany jest raczej dzieciom i młodzieży w wieku szkolnym, to Geo-ogródek może być wyjątkowo przydatny studentom geologii chcącym się nauczyć rozpoznawania skał. Myślę, że bezpośredni kontakt ze skałą (+ tabliczki z opisami Prof. Rajchela) daje znacznie więcej korzyści, niż sucha wiedza podręcznikowa czy zamknięte gabloty na uczelni. Oczywiście nie każdy ma możliwość pojechać w teren by się doszkolić z petrografii, tak więc pomysł na skały w Ogrodzie Doświadczeń jest jak najbardziej trafny. Co prawda tegoroczny sezon w Ogrodzie dobiegł końca (Ogród Doświadczeń jest zamknięty od 1.11-22.04), tym nie mniej mam nadzieję, że moje fotografie i opisy skał pomogą szukającym wiedzy, a także zachęcą by wpaść do Ogrodu w przyszłym roku.

47

Piotr Zając

REALGARMZG

 

 

 

 

Literatura:

  • Rajchel J. Kamienny Kraków. Uczelniane Wydawnictwa Naukowo-Dydaktyczne, Kraków 2005
  • Szełęg E. Atlas minerałów i skał – część 2. Wydawnictwo Pascal, Bielsko-Biała 2010
  • Wyszomirski P., Przytuła S., 2010. Charakterystyka surowcowa kruszywa dolomitowego na przykładzie kopaliny z Libiąża (region śląsko-krakowski). Zeszyty naukowe Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, 79: 213-222
Advertisements

One thought on “Skały w krakowskim Ogrodzie Doświadczeń

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s