TEREN: Swoszowice – Ślady górnictwa siarkowego (05.2014)

Wygląda na to, że skoro nie mam własnego samochodu to jestem trochę skazany na miejscówki znajdujące się blisko Krakowa. Wszyscy moi znajomi się porozjeżdżali, nikt nic nie proponował, więc musiałem szukać lokalizacji do których można dojechać busem lub MPK. Nie wyszło mi to chyba na złe, bo dzięki temu mogłem wpaść do Swoszowic do których wybieram się już od kilku lat.

Swoszowice to dawna wieś położona w południowej Polsce w Województwie małopolskim. Aktualnie stanowi ona część Krakowa wchodząc w skład dziesiątej dzielnicy miasta (Dzielnica X Swoszowice). Swoszowice znane są dziś przede wszystkim z uzdrowiska i wód siarczanowych, jednak mało kto wie, że działała tutaj pierwsza na ziemiach polskich kopalnia siarki.

Rozwój alchemii i wynalezienie prochu strzelniczego w XIV wieku spowodowało znaczny wzrost zapotrzebowania na siarkę. Około 1425 roku na mocy przywileju wydanego przez króla Władysława Jagiełłę rozpoczęto w Swoszowicach prace poszukiwawcze i eksploatację siarki. Data ta rozpoczyna wielowiekową tradycję górnictwa podziemnego siarki w Polsce, która będzie trwała aż do połowy XX wieku, czyli zamknięcia ostatniej podziemnej kopalni siarki w Posądzy.

Swoszowice mogą się poszczycić nie tylko pierwszą kopalnią siarki w Polsce, ale również najdłużej prowadzoną eksploatacją. Złoże swoszowickie eksploatowane było przez niemal 500 lat, aż do zamknięcia kopalni w roku 1884. Jej najintensywniejszy rozkwit przypada na połowę XIX wieku, gdy produkcja rudy siarkowej wynosiła 1200 ton rocznie, co w tym czasie stanowiło prawie pełne zapotrzebowania Austrii na siarkę.


Tablica przed Parkiem Zdrojowym

Zwiedzając Swoszowice obrałem sobie dwa główne cele: Park Zdrojowy wraz z źródłami, oraz najbardziej rozpoznawalne hałdy; Karol i Teresa.


Mapa topograficzna Swoszowic (geoportal.gov.pl – zmienione)
1 – Park Zdrojowy, 2 – Źródło główne (Zdrój Główny), 3 – Źródło Napoleon,
4 – Hałda Karol, 5 – Hałda Teresa

PARK ZDROJOWY (1),


Ulica Kąpielowa


Drzewo w Parku Zdrojowym


Hałda w Parku Zdrojowym


Materiał widoczny na hałdach

Obszar Swoszowic, a w szczególności Parku Zdrojowego pokryty jest licznymi hałdami. Materiał je budujący pochodzi z tzw. „huty siarczanej” działającej w Swoszowicach już od XVI wieku. W krajobrazie Swoszowic nie zachowały się niestety dawne szyby kopalniane (w roku 1848 było ich aż 23), ale pozostały hałdy będące dziś dla większości mieszkańców już jedynie wzgórzami, które można powoli zagospodarowywać (niektórzy stawiają nawet domy).




Uzdrowisko Swoszowice

ŹRÓDŁO GŁÓWNE (ZDRÓJ GŁÓWNY)(2), ŹRÓDŁO NAPOLEON (3)

W Swoszowicach istnieją dwa źródła wody mineralnej: Zdrój Główny i Napoleon.
Zdrój Główny znajduje się na terenie Parku Zdrojowego w pobliżu uzdrowiska. Jest to źródło o wysokiej wydajności, a zakład kąpielowy zasilany jest wyłącznie wodą mineralną z tego ujęcia. Wypływa ono z zawalonej sztolni odwodnieniowej, której portal znajduje się prawdopodobnie kilkanaście metrów powyżej dzisiejszego wypływu. Dostęp do wody zapewnia artezyjska studnia szybowa o głębokości 10,4 m przykryta drewnianym budynkiem z kamiennym podmurowaniem.

Woda ze źródła jest wodą mineralną o charakterze chemicznym siarczanowo-wodorowęglanowo-wapniowo-magnezowym z dodatkiem H2S. Mineralizacja wynosi 2,64 g/dm3, zawartość H2S: 62,8 mg/dm3 (Rajchel 1998).
Zasoby eksploatacyjne źródła wynoszą 6.0 m3/h

Podstawowe składniki stałe rozpuszczone w swoszowickich wodach (www.uzdrowisko.krakow.pl)

Ca2+     523,60 mg/dm3
Mg2+     94,37 mg/dm3
Na+       42,82 mg/dm3
K+         8,95 mg/dm3
NH4+    9,26 mg/dm3
SO42    1181,00 mg/dm3
HCO3    601,40 mg/dm3
Cl          13,00 mg/dm3


Źródło główne w Parku Zdrojowym




Białe i różowe naloty w obrębie strumienia pochodzą od bakterii siarkowych.
Barwa kolonii bakterii jest uzależniona od ilości H2S
i warunków naświetlania (Rajchel 2000)


Źródło Napoleon przy ulicy Borowinowej


Źródło Napoleon stanowi naturalny wypływ powierzchniowy z wylotu
dawnej sztolni odwadniającej kopalnię siarki


Podobnie jak w źródle głównym na powierzchni strumienia źródła Napoleon widoczne są białe naloty utworzone przez kolonie bakterii siarkowych. W powietrzu unosi się charakterystyczny zapach siarkowodoru.
Źródło jest obecnie nieeksploatowane. Jego zasoby wynoszą 0,16 m3/h

HAŁDA KAROL (4),


Idąc ulicą Merkuriusza Polskiego w jednym z ogródków zauważyłem alabastry


Hałda Karol znajduje się w rejonie ulic Stawisko i Myślenickiej


Hałda Karol


Widok na hałdę od strony ulicy Stawisko



Materiał skalny na hałdzie Karol pochodzący z „huty siarczanej”


Widok z północnej strony hałdy gdzie aktualnie trwa budowa marketu Lewiatan

HAŁDA TERESA (5),


Widok na hałdę od strony ulicy Jeździeckiej. Widoczne zagospodarowywanie hałdy


Skrasowiały wapień znaleziony na hałdzie

Wygląda na to, że Swoszowice staną się jednym z moich ulubionych miejsc. Spędzając tam dwa dni zdążyłem jedynie dotknąć tematu, który wydaje się być niesamowicie obszerny. Mam w tym swój cel; zdobyć do kolekcji okazy siarki ze Swoszowic. Planuję pogrzebać jeszcze w literaturze, a także odwiedzić Zamek Żupny w Wieliczce, gdzie znajduje się mapa dawnych wyrobisk w Swoszowicach. Jeśli zaś chodzi o okazy to jest już coś, czym mogę się pochwalić, ale o tym wspomnę następnym razem.

Piotr Zając

REALGARMZG

 

 

 

 

Literatura:

  • Porwisz B. Szlakiem wód leczniczych i termalnych w Małopolsce. Wydawnictwo Kartograficzne „Compass”, Kraków 2013
  • Rajchel L., 1998. Wody mineralne i akratopegi Krakowa. Przegląd Geologiczny 46/11: 1139-1145
  • Rajchel L., 1999. Historia i teraźniejszość wód mineralnych Krakowa. Aura. 1/99: 20-23
  • Rajchel L., Rajchel J. & Wołowski K., 2002. Microorganismus in selected sulphuric sprongs of the Polish Carpathians. Geological Quarterly, 46/2: 189-198

TEREN: Kopalnia Soli Wieliczka – Trasa górnicza cz.1 (04.2014)

Przerzucam z bloga Mamo Zbieram Gruz pierwszą część fotorelacji z trasy górniczej w Wieliczce. Druga część pojawi się wyłącznie na Realgarze w ciągu najbliższych dwóch tygodni. Tak się składa, że będę miał możliwość po raz kolejny wybrać się pod ziemię i skorzystam z okazji by zrobić jeszcze kilka zdjęć na trasie górniczej. Mam również nadzieję, że ponownie uda mi się znaleźć „włosy św. Kingi” (odm. halitu), bo okazy z fotografii poniżej niestety nie przetrwały drogi powrotnej…

Kopalnia Soli Wieliczka – Trasa górnicza cz.1

Muszę przyznać, że nasza ekipa miała ostatnio szczęście. Andrut wziął udział w konkursie „Z Trybuną Górniczą za trzy dychy do Wieliczki” i wygrał 3 bilety na trasę górniczą w Kopalni Soli Wieliczka. Była to szansa nie tylko na zwiedzanie trasy górniczej, która normalnie kosztuje 66 zł od osoby (z opłatą za fotografowanie), ale i okazja na wspólny wypad, co niestety zdarza się bardzo rzadko. Wieliczka to przecież ponad 700 letnia, wpisana na listę UNESCO słynna kopalnia soli będąca skarbem dziedzictwa i kultury Polski, więc prędzej czy później musieliśmy zebrać materiały do napisania artykułu o tym wspaniałym miejscu. Okazja się nadarzyła, więc na razie prezentujemy jedynie skromną fotorelację. Mamy nadzieję, że dzięki naszym zmaganiom powstanie w niedługim czasie artykuł odpowiedni do rangi najsłynniejszej polskiej kopalni – Wieliczki.





Szyb Regis, najstarszy istniejący w Wieliczce szyb górniczy


Wygrane bilety


Legitymacja uprawniająca do odebrania wyposażenia górniczego

Trasa górnicza w Wieliczce skierowana jest przede wszystkim do osób szukających nowych wrażeń w Kopalni, znających już wcześniej trasą turystyczną. Nie należy jednak brać zbyt dosłownie samej nazwy; nie będziemy oczywiście zajmować się bezpośrednio eksploatacją złoża. Co prawda każdy turysta ma przedzielone zadanie (mierniczy, mapowy, cieśla itd.), jednak zabieg ten ma na celu przede wszystkim urozmaicenie nam pobytu pod ziemią. Na poziom Bono zjeżdżamy nowiutką windą jakby dosłownie przeniesioną z centrum handlowego, dając nam tym samym pewien obraz dalszych wydarzeń. Trasę mogą zwiedzać dzieci w wieku od 10 lat, więc wycieczka musi być dostosowana pod każdego turystę. Są jednak pewne elementy które spodobają się nawet zbyt dużo wymagającemu geologowi. Można bez jakichkolwiek problemów pozbierać sobie okazów, a na trasie natkniemy się od masywnych brył halitu, przez włosy św. Kingi po błękitne anhydryty.


Poziom Bono


Halit pokrywający drewniane kaszty




Jedna z atrakcji, funkcja cieśli




Halit włóknisty, tzw. „Włosy świętej Kingi”


Solne stalaktyty



Halit włóknisty in situ


Bałwan” solny


Czytanie mapy



Anhydryt in situ



Halit kalafiorowaty pokrywający strop



Halit włóknisty


Ekipa MZG w komplecie


Regularny kryształ halitu






Chodnik Bąkle



Kryształy halitu



Matka Boska solna…





Ociosane bloki solne


Piękny okaz włóknistego halitu


Wpisując się do księgi gości


Wyjście prowadzące przez sklep


Już na powierzchni. Widok na szyb od strony ul. Słowackiego

Trasa górnicza dla turystów została otwarta w roku 2012. Grupy do 20 osób oprowadzane są od 9:30 – 18.00 ( w czasie letnim) co około 1.5 godziny. Mimo wysokiej ceny dla przedsiębiorstwa turystycznego jakim jest Wieliczka jest to strzał w 10 – jest wielu chętnych by móc posmakować górniczej profesji. Z mojej perspektywy spodziewałem się jednak trochę mniej turystycznego zwiedzania i chodzenia za przewodnikiem. Słyszałem, że otwarta została nowa trasa górnicza w kopalni Bochnia, może więc trzeba będzie porównać która z nich jest bardziej „ekstremalna”.


Zdjęcie podsumowujące wszystko…

Piotr Zając

REALGARMZG