Sfaleryt

Sfaleryt (eng. Sphalerite, ros. Сфалерит) to minerał siarczkowy, siarczek cynku o wzorze ZnS.

Nazwa sfaleryt pochodzi od greckiego sphaleros oznaczającego podstępny, niepewny, zwodniczy. Została ona nadana przez Ernsta Friedricha Glockera w 1847 roku z powodu podobieństwa sfalerytu do galeny w wyniku czego mylono ze sobą oba te minerały. Wcześniej jednak, w 1546 roku został on nazwany blendą przez niemieckiego badacza Georga Agricolę (Bauera). Jeszcze do połowy XIX wieku; do czasu opracowania metalurgicznej przeróbki cynku minerał ten traktowano jako zanieczyszczenie komplikujące proces metalurgiczny rud ołowiu. Jako rudę cynku uznano sfaleryt dopiero w XVIII wieku. Odkrycia tego dokonał szwedzki chemik Georg Brandt. Wcześniej uważany był mylnie za kruszec srebra.

Sfaleryt jest pospolitym minerałem będącym wraz z wurcytem jedną z dwóch polimorficznych odmian siarczku cynku. Tworzy często zbliźniaczone czworościenne kryształy (tetraedry) lub dwunastościany rombowe i kombinacje. Na ogół odznacza się charakterystycznym dla tego minerału prążkowaniem. Występuje w formie skupień ziarnistych, masywnych, nerkowatych, skorupowych, pylastych, naciekowych i wypryśnięć. Posiada zróżnicowany połysk:  diamentowy, tłusty, półmetaliczny, żywiczny, a nawet szklisty i matowy. Bywa zarówno nieprzezroczysty jak i przezroczysty. Jest kruchy. Twardość  3.5-4 w skali Mohsa, gęstość 3.5-4.2 g/cm3. Łupliwość doskonała wg (110), przełam muszlowy bądź nierówny. Barwa sfalerytu zwykle jest brązowa do czarnego, rzadziej żółta, bądź bezbarwna.

Znanych jest wiele odmian sfalerytu, wydzielonych ze względu na wykształcenie czy charakterystyczną barwę. Do najbardziej znanych należą: blenda cynkowa (koncentryczne skupienia sfalerytu, markasytu, galeny, wurcytu), cleiofan (sfaleryt bezbarwny), blenda rubinowa (domieszki żelaza, czerwony bądź pomarańczowy), marmatyt (zielony do czarnego o dużej zawartości żelaza), blenda karmelowa (żółty bądź brunatny).

S. najczęściej powstaje w wyniku procesów hydrotermalnych. Spotykany jest w żyłach kruszcowych, a także wśród skał osadowych w środowiskach redukcyjnych. Tworzy się również w skutek przeobrażeń kontaktowych i regionalnych. Należy do najczęściej spotykanych siarczków. Współwystępuje z galeną, wurcytem, markasytem, pirytem, chalkopirytem, pirotynem, siarkosolami Pb, barytem i kalcytem.

S. jest główną rudą cynku (ok. 67% Zn), rzadziej srebra, kadmu, indu, galu. Posiada szerokie zastosowanie, m.in. przy produkcji stopów, odlewów, produkcji farb, środków ochrony roślin i farmaceutycznych. Bywa wykorzystywany w jubilerstwie.

Najpiękniejsze okazy sfalerytu znane są z Hiszpanii (Picos de los Europas), Meksyku (Cananea, Sonora), USA (Franklin, Sussex), Kanady (Bruce), Australii (Broken Hill) i in. W Polsce szeroko rozpowszechniony kruszec triasowych złóż cynku i ołowiu rejonu śląsko-krakowskiego (Olkusz, Trzebinia, Bytom, Piekary Śląskie). Występuje również w Górach Świętokrzyskich (Miedzianka, Kostomłoty, Kowala, Kielce), na Dolnym Śląsku (Stanisławów, Radzimowice, Szklarska Poręba, Złoty Stok, LGOM – wśród łupków miedzionośnych), a także w spękaniach częstochowskich sferostyderytów.

Sfaleryt 01 TS
Marmatyt z białym rodochrozytem
Poch.: Trepča Stan Terg, Kosowo

Sfaleryt 02 TS
Sfaleryt z galeną
Poch.: ZG Trzebionka, Trzebinia

Sfaleryt 03 TS
Sfaleryt (żółty), Galena, Kwarc
Poch.: Septemvri, Madan, Bułgaria

Sfaleryt 04 TS
Blenda cynkowa
Poch.: Pomorzany, Olkusz

Reklamy
This entry was posted in Definicje and tagged by Pieczar. Bookmark the permalink.

About Pieczar

Piotr Zając. Kolekcjoner minerałów, bloger. Magister inżynier geolog, absolwent krakowskiej Akademii Górniczo-Hutniczej. Zawodowo Specjalista ds. Ochrony Środowiska. Autor blogów: REALGAR, MZG, Nowohuckie blogowisko, DPRetrogaming. Członek Mindat, PTTK, moderator Polskiego Forum Geologicznego. Oprócz geologii hobbystycznie zajmuję się: - RetroGamingiem - Życiem Nowej Huty - Fotografią - Numizmatyką Sprzęt fotograficzny którym się posługuję: - Fujifilm Finepix S9600 + Raynox DCR250 - Fujifilm Finepix S5600 - okazyjnie Sony NEX-6 i Panasonic DMS-LS80

5 thoughts on “Sfaleryt

  1. Pingback: GIEŁDA MINERAŁÓW I BIŻUTERII UE (05-06.11.2016r.) | REALGAR

  2. Pingback: NOWE OKAZY Jesień 2016 – CZ. 1 | REALGAR

  3. Pingback: NOWE OKAZY Jesień 2016 – CZ. 2 | REALGAR

  4. Pingback: NOWE OKAZY 2017 cz. 1 | REALGAR

  5. Pingback: AGH KRAKÓW – 57 Giełda Minerałów, Skamieniałości i W.J. (03-04.06.2017r.) | REALGAR

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s