NOWE OKAZY (01.2014 – Część 3)

Nie obijamy się, wrzucamy część trzecią:
Okazy Grzegorza:


Chromit – Tąpadła, 90x60x23 mm


Fluoryty – Strzegom, 14x11x7 mm


Fluoryty – Strzegom, 15x14x8 mm


Kwarc dymny z wrostkami klinozoisytu – Strzegom, 28x23x21 mm


Kwarc berłowy – Itremo massif, Madagaskar, 62x19x19 mm


Kalcyt – Mysłów, Dolny Śląsk, 210x80x61 mm


Hibschit (Grossular) – Nasławice, 55x37x22 mm, k do 2 mm


Hessonity – Vycpalka Lom, Zulova, Czechy, 22x20x18 mm


Hessonit (Grossular) – Gębczyce, Dolny Śląsk


Hessonit – Vycpalka Lom, Zulova, Czechy, 35x24x20 mm


Hematyt i baryt – kopalnia barytu Stanisław, Stanisławów, Dolny Śląsk, Polska, 69x46x24mm, 101g


Grossular i epidot – Miedzianka, Rudawy Janowickie, 100x40x38 mm


Grossular i diopsyd – Stara Kamienica


Grossular i diopsyd – Stara Kamienica, 95x40x47 mm


Grossular – Sierra de Cruces, Mun. de Sierra Mojada, Coahuila, Meksyk, 17mm 7,4g


Grossular – Sierra de Cruces, Mun. de Sierra Mojada, Coahuila, Meksyk, 15mm 3,6g


Galena, sfaleryt i markasyt – Trzebionka, k 15 mm


Galena, sfaleryt i markasyt – Trzebionka, 120x100x50mm, k 15 mm


Galena, sfaleryt – Trzebionka, 170x80x25 mm


Fluoryt, kwarc dymny, chloryt i albit – Strzegom


Fluoryt – Rogerley, UK, 77x37x28 mm, 83,1 g


Epidot na kwarcu dymnym – Strzegom, 18x19x15 mm


Dolomit, kalcyt i chalkopiryt – Kostomłoty, k 3,5 mm


Dolomit, kalcyt i chalkopiryt – Kostomłoty, 94×40 mm


Diopsyd i epidot – Stara Kamienica, 53x46x30 mm, k 6 mm


Cytryn – Borów, 52x21x18 mm


Chabazyt-Ca, stilbit-Ca, kwarc – Żółkiewka, Strzegom, 19x16x12 mm


Chabazyt-Ca – Żółkiewka, Strzegom, 31x27x16 mm, k 10 mm


Celestyn i siarka rodzima – Machów, k max 26 mm


Celestyn i siarka rodzima – Machów, 115x52x33 mm, k 26 mm


Celestyn – Krasiejów, 21x13x12 mm


Beryl i szerlit – DSS Piława Górna


Beryl – DSS Piława Górna, 35 mm


Apofyllit i stilbit – Nashik, Indie, 100x75x55 mm


Apofyllit i chalcedon – Indie, 103x67x50 mm


Amazonit – Paszowice, 80x50x68 mm, k do 30 mm

CDN.

Reklamy

NOWE OKAZY (01.2014 – Część 2)

Jedziemy dalej z okazami. Tym razem okazy Grzegorza:


Agat z goethytem – Maroko, 73x60x5mm


Agat z goethytem – Maroko, fov 20mm


Akwamaryn – Ptasie Gniazda


Almandyn – Granatkogel, Austria


Akwamaryn – Ptasie Gniazda


Almandyn – DSS Piława Górna


Almandyn – DSS Piława Górna, 21x14x13 mm


Almandyn – Granatkogel, Austria, 19x 15×15 mm


Almandyn i grafit w gnejsie – Zavalie, Ukraina, 80x60x45 mm


Almandyn w kwarcu dymnym – DSS Piława Górna, 90x55x32mm, k 14 mm


Almandyn-spessartyn – Lalamitana Pegmatites, Madagaskar, 28x26x17 mm, k 18 mm


Almandyn-spessartyn – Siedlimowice, kryształy do 3,5 mm


Almandyny w łupku cynonośnym – Przecznica, 69x40x15 mm, k do 12 mm


Almandyny w łupku cynonośnym – Przecznica, 73x47x8 mm, k do 8mm


Kwarc faden – Strzegom, 27x22x6 mm


Kwarc różowy – Miękinia, 8x6x4 mm


Kwarc z wrostkami bavenitu i epidotu z stilbitem – Borów


Kwarc z wrostkami hematytu – Strzegom, 29x17x10 mm


Lorenzenit na matrix – Flora Mt, półwysep Kola, Rosja, 30x20x16 mm, k 8 mm


Lorenzenity – Flora Mt, półwysep Kola, Rosja, max 16 mm


Magnetyt – Miedzianka, 51x37x35 mm, k 5 mm


Magnezyt, chalkopiryt – Hnusta, Słowacja, 92x72x57 mm


Markasyt – Kopalnia Pomorzany, Olkusz, fov 50 mm


Melanit (Andradyt) – Sokolovskoe Iron Mine,
Kostanay Province, Kazachstan, 35x22x19 mm


Milleryt – Szczygłowice, 73x60x28mm, k 7 mm


Ortoklaz ; kamień księżycowy – Trzcińsko, Jelenia Góra, 62x40x19 mm


Pirop – Vestrev, Czechy, 83 mm, k 4 mm


Piryt i hematyt – Elba, Włochy, 42x37x28 mm


Piryt i markasyt – Poręba, Zawiercie, 109x58x32 mm


Rodochrozyt, chalkopiryt, sfaleryt i galena – Cavnic, Rumunia, 77x50x28 mm


Szerlit – DSS Piława Górna, 50x20x19 mm


Siarka rodzima i kalcyt – Machów, fov 30 mm


Skolecyt – Nasik, Indie, 115x95x75 mm


Staurolit – Antananolofotsy, Madagaskarg, 15x12x11 mm


Stilbit – Izerskie Garby, 33x27x12 mm


Szafir – Krucze Skały, 14x14x13 mm, k 9 mm


Szafir – Krucze Skały, 60x43x25 mm, k 19 mm


Topaz – Żółkiewka, Strzegom, 28 mm, k 7 mm


Waryscyt – Wiśniówka, 50x35x20 mm


Waryscyt i metawaryscyt – Podwiśniówka, 35x30x16 mm

CDN.

Agaty z Rudna Artura Domagały

Niedawno jeden z czytelników MZG zaproponował mi przedstawienie na blogu swojej kolekcji agatów z Rudna. Jak już kiedyś wspominałem, kolekcjonowanie agatów z tej lokalizacji jest zajęciem wyjątkowo trudnym, dlatego też z pełnym podziwem zamieszczam galerię okazów (małej części oczywiście) z 14 letniej kolekcji Artura Domagały.











Korundy syntetyczne – Skarby z pieca

Do napisania dzisiejszego artykułu zaprosiłem Karola Parkitę – geologa i kolekcjonera minerałów który do niedawna zajmował się bardzo ciekawym tematem tzw. syntetycznych korundów z zakładu Dolina Nidy. Tekst zamieszczony poniżej jest krótkim streszczeniem jego badań oraz pracy dyplomowej które w moim odczuciu poruszają temat nie tylko interesujący ze względów stricte mineralogicznych, ale przede wszystkim z racji walorów kolekcjonerskich. Wszystkim polskim kolekcjonerom znane są syntetyczne cynkity z Oławy, jedynak jestem pewny, że mało kto słyszał o syntetycznych rubinach z Doliny Nidy. Artykuł Karola wzbogaciłem również o kilka moich fotografii które mam nadzieję oddają w pełni niezwykłe piękno opisywanych przez niego okazów. Tym samym zapraszam do czytania w trakcie którego polecam mieć na uwadze że nieczęsto słyszy się o POLSKICH RUBINACH.

Piotr Zając

W 2010 roku otrzymałem kilkanaście okazów pochodzących z zakładu Dolina Nidy w Leszczach. Rok później stały się one przedmiotem moich badań. Okazy te są odpadami powstającymi w generatorze ciepła (palenisku), którym w tym przypadku był kalcynator gipsowy. Pierwotnie stanowiły one materiał ogniotrwały ochraniający od środka strefę paleniska. Badany materiał został zidentyfikowany wstępnie jako korund. Obecność tego minerału rodzi pytanie, czy mógłby potencjalnie stanowić surowiec wtórny do wykorzystania. Zaistniała więc konieczność dokładnego zidentyfikowania nowopowstałej mineralizacji, scharakteryzowania jej pod względem składu chemicznego oraz poznania warunków jej powstawania.

Korundy syntetyczne_01
Korundy syntetyczne_02
Odpady z pieca kalcynatora gipsowego (wielkość okazów ok. 10 cm)

W omawianym przeze mnie zakładzie stosowane są dwa piece kalcynatorowe. Urządzenie to jest wykorzystywane do produkcji wielu odmian spoiw gipsowych. Surowcem w tym przypadku jest skała gipsowa wydobywana w kopalni w pobliżu zakładu, oraz tzw. REA-gips (Gips dwuwodny syntetyczny powstały podczas odsiarczania spalin metodą mokrą wapienną (http://www.dolinanidy.com.pl)). Skała musi zostać uprzednio wysuszona, a następnie zmielona do uziarnienia poniżej 2 mm (Hynowski 2005).

Korundy syntetyczne_03
Korundy syntetyczne_04
Korpus walczaka kalcynatora gipsowego w zakładzie Dolina Nidy

Kalcynator składa się z generatora gorących gazów oraz walczaka. Generator ciepła instalowany jest przed wlotem nadawy do walczaka i obudowany jest od wewnątrz materiałem ogniotrwałym w postaci cegły szamotowej i andaluzytowej spojonej cementem ogniotrwałym. Uszkodzenia izolacji ogniotrwałej wynikają z zakrzywienia płomienia u wylotu paleniska. Izolacja na elemencie łączącym palenisko i obrotową część kalcynatora, jest właściwym miejscem powstania badanych okazów. Cykl wymiany okładziny zależy od stopnia jej zużycia. Ilość powstającego przy tym odpadu wynosi około 2 ton. Temperatura na palniku osiąga maksymalnie 1200oC natomiast wdmuchiwane do walczaka gorące powietrze ma już temperaturę około 300oC.


Schemat budowy kalcynatora (Hynowski 2005)

Nigdy dotąd przejawy tej mineralizacji nie budziły większego zainteresowania, poza walorami estetycznymi takimi jak barwa czy formy kryształów. Przemiany jakie zachodzą w palenisku kalcynatora mogą przypominać wypalanie cegieł bądź porcelany, acz materiałem są w tym przypadku minerały ogniotrwałe, które w piecu uległy przemianie w trwalsze fazy. Składnikiem większości materiałów ogniotrwałych są przede wszystkim tlenki glinu, kaolinit, krzemionka i inne. Temperatury panujące w konkretnym badanym piecu wskazywać mogą, iż te minerały nie mają prawa przetrwać i najprawdopodobniej ulegną jakimś przemianom. Dzięki nim tlenek glinu rozproszony w cegle przyjmuje krystaliczną postać, a inne minerały zawierające Al2O3 mogą być prekursorami dla krystalizacji syntetycznego korundu.

Korundy syntetyczne_06
Syntetyczny korund – odpad z kalcynatora gipsowego
(wielkość kryształu: 6 mm)

W celu rozpoznania składu mineralnego badanych odpadów pobrano próbki okruchów, które sproszkowano w moździerzu abbicha, a następnie w moździerzu alundowym. Odseparowane kryształy różniły się barwą – wybrano próbki koloru pomarańczowego, różowego (dominującego), czarnego, zielonego, białego oraz niebieskiego w celu dodatkowego stwierdzenia, co jest przyczyną ich zabarwienia. Ponadto utarto w moździerzu abbicha dwie próbki cegieł ogniotrwałych i dwie cementów ogniotrwałych otrzymanych z zakładu Dolina Nidy.

Korundy syntetyczne_07
Różnobarwne kryształy korundu syntetycznego

Korundy syntetyczne_08
Cement ogniotrwały

Wyniki badań rentgenograficznych cegieł ogniotrwałych wskazują, iż głównym ich składnikiem jest syntetyczny minerał – mullit 3Al2O3 x 2SiO2, który powszechnie stosowany jest w tego typu materiałach, zważywszy na swą wysoką odporność na temperaturę. Występują także refleksy od korundu Al2O3 oraz andaluzytu Al2O[SiO4], które także są znanymi surowcami oraz dodatkami do produktów ogniotrwałych. W przypadku jednej z cegieł stwierdzono obecność krzemionki, która mogła zostać dodana w celu zmniejszenia plastyczności w trakcie formowania cegły.


Rentgenogram cegły ogniotrwałej (A-andaluzyt, Mu-mullit)

W badanych cementach poza wspomnianymi wcześniej minerałami pojawia się korund Al2O3 jako dodatek ogniotrwały, oraz kaolinit Al4[Si4O10](OH)8, który ma na celu nadać plastyczność tej mieszance. Nadmienić jednak trzeba, że minerał ten posiada znacznie niższą temperaturę topnienia od wspomnianych wyżej, ok. 980oC


Rentgenogram cementu ogniotrwałego (Kl-kaolinit, Q-kwarc, Mu-mullit, K-korund)

Badane okazy korundów to krystaliczne agregaty barwy różowej, czerwonej, zielonej, pomarańczowej niebieskiej, czarnej, białej lub bezbarwnej. Charakteryzują się one bardzo wysoką twardością. Rysa badanych okazów jest biała, a połysk szklisty. Wielkość kryształów waha się od 1 mm do 4 mm. Tworzą one szczotki krystaliczne o nieregularnych, poszarpanych kształtach. Kryształy te są kruche.

Rubin syntetyczny  (2) Dzienne
Rubin syntetyczny  (2) UV
Korund syntetyczny z DN. w świetle naturalnym i w świetle UV

Makroskopowo widoczne, znaczące zmiany jakie zaszły pod wpływem wysokiej temperatury palnika piecowego, oraz wykrystalizowanie nowych faz potwierdzają rentgenogramy pozyskane z badanych odpadów. Nie stwierdzono w nich bowiem żadnych minerałów jakie obecne były w cegłach lub cemencie. Minerałem głównym jaki zaobserwowano niemal we wszystkich próbkach jest korund Al2O3 któremu towarzyszą w różnych proporcjach różne minerały powstałe syntetycznie, jak na przykład peryklaz MgO, spinel MgAl2O3, albit NaAlSi3O8, anortyt Ca[Al2Si2O8], hibonit (Ca,Ce)Al12O19


Rentgenogram próbki (koloru różowego) z kalcynatora gipsowego (K-korund, Al-albit)

Korund jest minerałem o bardzo wysokiej temperaturze topnienia, około 2100oC, dzięki której zapewnia sobie trwałość w warunkach panujących w piecu (temperatura nie przekracza 2100oC). Podobną wartość ma spinel, ok. 2150oC, czy peryklaz z najwyższą temperaturą topnienia 2830oC. Wyjątkami są albit i anortyt które charakteryzują się stosunkowo niską, w porównaniu do powyższych minerałów, temperaturą topnienia – albit 1100oC, a anortyt – 1550oC. Stanowić więc mogą one pół produkty i prekursory minerałów trwalszych jak np. korundu czy spinela. Prawdopodobnie dalsze działanie wysokiej temperatury doprowadziło by także do ich przekształcenia.

Rubin syntetyczny  (1) Dzienne
Rubin syntetyczny  (1) UV
Korund syntetyczny z DN. w świetle naturalnym i w świetle UV

Składniki mineralne cegieł, oraz cementu, takie jak kaolinit (u którego pierwsze przemiany zachodzą już w temperaturze 450-700°C by w około 1300°C przejść w mullit) i kwarc (o temperaturą topnienia około 900°C) nie wytrzymują wysokiej temperatury palnika pieca kalcynatora gipsowego sięgającej 1200°C i ulegają przekształceniu.


Schemat trwałości badanych próbek w odniesieniu do temperatury
maksymalnej panującej w palenisku kalcynatora
(na podstawie danych z http://www.mindat.org i http://webmineral.com)

Powyższy schemat pokazuje jak zachowują się minerały zawarte w cegle i cemencie pod wpływem działania wysokiej temperatury palnika w kalcynatorze. Składnikiem ulegającym najszybszemu rozpadowi jest kaolinit, który zanika w temperaturze 980°C, by przekształcić się w mullit, spinel i krystobalit. Mullit jest już obecny w piecu, gdyż jest składnikiem cegły, jednak on nie ulega przetopieniu. Zagadkowy w tym przypadku jest jego brak w odpadach. Peryklaz obecny w próbce jest prawdopodobnie wynikiem skoncentrowania tlenku magnezu w zabarwionych na pomarańczowo punktach i jest go stosunkowo niewielki procent w porównaniu do masy całej próbki odpadu.

Rubin syntetyczny  (3) Dzienny
Rubin syntetyczny  (3) UV
Korund syntetyczny z DN. w świetle naturalnym i w świetle UV

Podsumowując dotychczasowe wyniki badań należy zwrócić uwagę, iż fazą dominującą w próbkach odpadów z kalcynatora jest korund. Pozwała to wnioskować, że powstaje on w piecu w sposób syntetyczny z minerałów zawierających tlen i glin. Jednakże procentowy udział korundu w stosunku do ilości odpadu nie jest dokładnie znany. Wymaga to dalszych badań, które miałyby na celu określenie składu innych próbek pobranych z innych okresów wymiany okładziny ogniotrwałej.
Znanych jest wiele zastosowań korundów syntetycznych, jak choćby materiały ścierne, materiały ogniotrwałe czy konstrukcja laserów. Dalszy tok badań miałby więc na celu stwierdzenie przydatności badanych odpadów w produkcji wyrobów wyżej wymienionych. Ilość powstającego odpadu w zakładzie Dolina Nidy jest stosunkowo niewielka w porównaniu np. z odzyskiwanymi pyłami lotnymi w przypadku elektrowni cieplnych. Jednakże zakłady posiadające tego typu piece mogą produkować podobny odpad. Stosowne więc może być w tym przypadku zbadanie odpadów pochodzących z innych zakładów. O ile ilość jego nie jest wystarczająca by pokryć zapotrzebowanie na np. materiały ogniotrwałe, to znalezienie odpowiedniego zastosowania dla tej mineralizacji może ograniczyć ilość odpadów składowanych na hałdach.


Przykład naturalnego kryształu korundu (rubin)
Poch.: Karnataka, Indie
Rozmiar kryształu: 34 mm

Rubin - Bystrzyca Górna (1) Dzienne
Rubin - Bystrzyca Górna (1) UV
Przykład naturalnego rubinu wraz z omfacytem i granatami
/ w świetle naturalnym i w świetle UV
Poch.: Bystrzyca Górna, Polska
Rozmiar okazu: 4 cm

Gruszka korundowa Dzienne
Gruszka korundowa UV
Gruszka korundowa – przykład rubinu syntetycznego
/ w świetle naturalnym i w świetle UV

Karol Parkita
https://realgarblog.wordpress.com

REALGAR

Literatura:

  • Gaweł A., Muszyński M., 1992. Tablice do identyfikacji minerałów metodą rentgenograficzną Wydawnictwa AGH Kraków, 64, 66, 68, 101, 103, 105, 113-114, 118, 127
  • Hynowski M., 2005. Przegląd metod prażenia gipsu Kraków Polskie Towarzystwo Ceramiczne 80, 84-86

NOWE OKAZY (01.2014 – Część 1)

Minęło kilka miesięcy od ostatniego wpisu dotyczącego nowych okazów. W międzyczasie odbyły się giełdy minerałów, wyjeżdżałem w teren, wymieniałem się okazami, kupowałem…dużo się działo. Tym samym styczniowy wpis będzie nieco rozleglejszy – kilku częściowy. Po pierwsze chciałbym móc przedstawić wszystkie nowe okazy, co nie jest możliwe do zrealizowania w jednym wpisie, oraz swoje nowości dorzuca także Grzegorz Słowik, co już całkowicie skutkuje potrzebą rozbicia wpisu na drobne.

W części pierwszej wrzucam partię moich okazów z wymian i i zakupów. Nie będę tutaj zamieszczał zdjęć z opisywanych wcześniej wypraw (np. Łętowe czy Wielka Wojaż Karpacka), bo nie widzę potrzeby powtarzania się – wszystko można zobaczyć w tych tematach. Prezentowane dziś okazy nie posiadają może wyjątkowych walorów kolekcjonerskich, ale za to można powiedzieć, iż są wśród nich „perełki” wyjątkowo rzadkie czy ciekawe (np.: niebieski celestyn z Krasiejowa czy ałunit z Gór Pieprzowych). Niektóre okazy udało mi się „załatwić” wręcz z czystego przypadku, na inne dłużej polowałem lub musiałem wyłożyć odpowiednią sumę. W każdym razie zapraszam na pierwszą część fotorelacji i polecam obserwować bloga…w najbliższym czasie sporo się wydarzy!


Gips – Poch.: Dobrzyń. Wielkość kryształu: 35×10 mm


Hialit (Opal-AN) i Staffelit – Poch.:Valeč, Karlovy Vary, Czechy.
Wielkość okazu: 50×60 mm


Celestyn – Poch.: Krasiejów. Wielkość kryształu: 22×7 mm


Stilbit – Poch.: Poonah, Maharastra, Indie. Wielkość okazu: 160×90 mm
(największy kryształ 50 mm)




Cerusyt – Poch.: Trzebionka. Kryształy igiełkowe ok. 4 mm


Galena, sfaleryt – Poch: Trzebionka. Wielkość okazu: 100×65 mm


Galena, sfaleryt – Poch: Trzebionka. Wielkość okazu: 160×110 mm


Sfaleryt, galena – Poch.: Trzebionka. Wielkość okazu: 75×60 mm


Grossular – Poch.: Gębczyce. Wielkość kryształu: ok. 10 mm




Ałunit – Poch.: Góry Pieprzowe (Formacja łupków ałunowych | dolny kambr).
Wielkość powierzchni: 30×09 mm


Apofyllit, Stilbit, heulandyt – Poch.: Poonah, Maharastra, Indie.
Wielkość okazu: 55×65 mm


BIFy: po prawej Tygrysie żelazo z Ord Ranges, Australia. Wielkość: 65×70 mm.
Po lewej z Krzywego Rogu, Ukraina. Wielkość: 11×65 mm


Epidot – Poch.: Strzegom. Wysokość kryształu: 26 mm


Opale – Poch.: Welo, Afar, Etiopia, oraz Meksyk. Największy okaz: 18×12 mm


Kwarc berłowy. Wielkość kryształu: 60×20 mm


Kalcyt – Poch.: Kielce. Wielkość: 120×115 mm


Kalcyt – Poch.: Kielce. Wielkość: 130×80 mm


Lorenzenit – Poch.: Masyw Lovozero, Płw. Kolski, Rosja.
Wysokość większego kryształu: 7 mm



Piryt – Poch.: KWK Jankowice. Wielkość okazu: 65×30 mm


Piryt – Poch.: KWK Jankowice. Wielkość okazu: 90×45 mm


Kalcyt – Poch.: Klęczany. Wielkość okazu: 120×80 mm


Po lewej: Almandyny – Poch.: Piława Górna. Największy granat: 15 mm.
Po prawej: Chabazyty – Poch.: Strzegom. Największy kryształ: 17 mm



Markasyt – Poch.: Trzebionka. Wielkość okazu: 180×100 mm

CDN.

Giełdy w Nowohuckim Centrum Kultury w Krakowie – Nowej Hucie

PROSZĘ WYBRAĆ WPIS: