Hematyt – Minerał z Eneidy

Hematyt to minerał z gromady tlenków, którego nazwa pochodzi od greckiego haema, co znaczy krew lub haimatites – krwisty, ponieważ kojarzono ten minerał z zakrzepłą krwią, oraz nawiązuje do czerwonej barwy po jego sproszkowaniu. Znany jest od starożytności, a jego pięknem zachwycał się nawet Wergiliusz opisując błyszczące kryształy z Elby w swoim poemacie Eneida.

Jest to prosty tlenek żelaza (III), o wzorze Fe2O3, krystalizujący w układzie trygonalnym, tworzący kryształy izometryczne (romboedr, dwunastościan podstawowy), krótkosłupkowe (słup i bipiramida pseudoheksagonalna), grubobeczułkowate, tabliczkowe, płytkowe lub nawet igiełkowe i włosowe.


Przykładowy kryształ hematytu

Hematyt posiada twardość 5,5 do 6,5 w skali Mohsa, lecz jest przy tym dość kruchy. Jest minerałem nieprzezroczystym (tylko w bardzo cienkich kryształach jest przeświecający) o wiśniowoczerwonej do brunatnoczerwonej rysie, która stanowi jego ważną cechę rozpoznawczą. Odznacza się metalicznym bądź matowym połyskiem, brakiem łupliwości oraz nierównym, drzazgowatym bądź muszlowym przełamem. Hematyt ma barwę stalowoszarą, czarną, brunatnoczerwoną, wiśniowoczerwoną bądź krwistoczerwoną.
Czasem wykazuje iryzację. Jest izostrukturalny z korundem i ilmenitem (z którym tworzy roztwory stałe o różnych stosunkach jednego członu do drugiego, tzw. hemoilmenity; tytanohematyt). Może zawierać domieszki Al (alumohematyt) bądź Mn.



Przeświecające kryształy hematytu uwięzione na fantomie wewnątrz kryształu kwarcu (Kryształ kwarcu wykazuję fioletowe zabarwienie w górnej części). Okaz pochodzi z gór Goboboseb w Namibii. Wielkość kryształu kwarcu: 32 mm

Hematyt występuje w różnych skupieniach:

  • zbitych i skrytokrystalicznych (żelaziak czerwony);


Oszlifowany fragment skrytokrystalicznego hematytu pochodzący z Brazylii.
Wielkość: 30 mm.

  • skorupowych i naciekowych (krwawnik);


Skorupowe wykształcenie hematytu zwane krwawnikiem. Okaz pochodzi
z Gołaczowa koło Kudowy Zdroju. Wielkość okazu: 100×70 mm

  • groniastych, kulistych i nerkowatych (szklane głowy);




Szklane głowy pochodzącego z Taouz w Maroku. Wielkość: 75 mm

  • grubokrystalicznych (błyszcz żelaza);


Grubokrystaliczny hematyt wraz z igiełkowym rutylem w kwarcu, pochodzący z Novo Horizonite w stanie Bahia (Brazylia). Wielkość: 40 mm



Błyszcz żelaza z narosłymi kryształami czerwonego rutylu z Mwinilunga w Zambii. Wielkość okazu: 47 mm



Kryształ błyszczu żelaza o bardzo intensywnym połysku. Okaz pochodzi
z Nador w Maroku. Wielkość: 26 mm

  • cienkopłytkowych i drobnołuseczkowych (spekularyt);


Spekularyt na pirycie z Rudków koło Nowej Słupi. Wielkośś okazu: 95 mm


Spekularyt z Bou Azzer w Maroku. Wielkość: 37 mm


Kryształ pirytu częściowo obrośnięty przez spekularyt. Okaz pochodzi z Rio Marina
na wyspie Elba, Włochy. Wielkość: 42 mm

  • drobnoziarnistych i cieńkotabliczkowych (mika żelazna);



Okaz miki żelaznej pochodzący najprawdopodobniej z Kiruny w Szwecji.
Wielkość: 140 mm

  • rozetowych (róża hematytowa lub róża żelazna);



Róża żelazna z kwarcem pochodząca z Jinlong hill w prowincji Guangdong, Chiny. Wielkość: 58 mm

  • proszkowych, ziemistych i pylastych (hematytowa śmietana);


Ziemiste skupienia hematytu (śmietana hematytowa) no dolomicie. Okaz pochodzi
z kamieniołomu Zachełmie, Zagnańsk (okolice Kielc). Wielkość: 93 mm


Bardzo drobnokrystaliczna śmietana hematytowa z kamieniołomu Zachełmie

Naciekowe (stalaktytowe), groniaste i nerkowate skupienia hematytu zazwyczaj wykazują budowę włóknistą, koncentryczną lub/i promienistą. Hematyt tworzy niekiedy pseudomorfozy po magnetycie (martyt), a także syderycie i kalcycie. Często bywa zbliźniaczony.


Pseudomorfoza hematytu po magnetycie (martyt) pochodząca z wulkanu Pauyn, Patagonia, Argentyna. Wielkość okazu: 35 mm

Geneza:

Hematyt może powstawać jako minerał pierwotny bądź wtórny. Występuje we wszystkich rodzajach skał, stanowiąc jeden z głównych minerałów, stając się przy tym źródłem żelaza (obok magnetytu jest najważniejszym minerałem żelaza, zawiera około 70 % tego pierwiastka) lub pobocznym oraz akcesorycznym barwiąc wtedy skały na różowo bądź czerwono (może też stanowić pigment dla samych minerałów). Można go znaleźć niemal we wszystkich odmianach skał magmowych, jest też ważnym składnikiem utworów hydrotermalnych oraz ekshalacji wulkanicznych (głównie fumarole). Tworzy się również w warunkach metamorfizmu regionalnego i kontaktowego (np. jako składnik skarnów). Związany jest też z strefami uskokowymi, gdy występuje w ziemistych skupieniach działa jak smar. Stanowi też często spotykany składnik skał osadowych np. jako spoiwo.


Pigment hematytowy wewnątrz agatu z Płóczek Górnych. Wielkość kadru: 40 mm


Czerwony agat zawdzięczający swą barwę hematytowi. Okaz pochodzi z Rio Grande do Sul w Brazylii. Wielkość okazu: 57 mm


Kryształy dolomitu zabarwione na czerwono z Touissit, Maroko.
Wielkość okazu: 110 mm


Kwarc czerwony pochodzący z Gozdna w Górach Kaczawskich.
Szerokość kadru: 40 mm


Czerwony jaspis z Suszyny na Dolnym Śląsku. Wielkość okazu: 83 mm

Występowanie:

Hematyt stanowi bardzo pospolity minerał i jest wyjątkowo szeroko rozpowszechniony.
Największe jego złoża są znane z USA (rejon wokół Jeziora Górnego oraz stan Tennessee), Kanady (Quebec), Meksyku, Wenezueli, Brazylii (Minas Gerais), Angoli, Liberii (Boomi Hill), Indii, Rosji (re-jon Kurska), Ukrainy (Krzywy Róg), Kazachstanu, Australii (Middleback Range), Nowej Zelandii, Francji (Alzacja i Lotaryngia), Niemiec (Hesja), Szwecji (Striberg, Norberg i Blötberg) i Norwegii.


Szczotka kryształów hematytu pochodząca z Valle Giove,
Rio Marina na wyspie Elba, Włochy


Promieniście zbudowane hematyty z Taouz w Maroku. Okazy po 40 i 35 mm


Ciekawie wykształcony hematyt z Taouz w Maroku. Wielkość okazu: 30 mm

W Polsce hematyt występuje w Rudkach koło Nowej Słupi (nieczynna kopalnia Staszic), w kamieniołomie Zachełmie w Zagnańsku koło Kielc, oraz w wielu miejscach w Tatrach (Huciska, Hala Smytnia, Przełęcz Tomanowa, Dolina Chochołowska), gdzie kiedyś był eksploatowany. Można go znaleźć także na Dolnym Śląsku: Gołaczów koło Kudowy Zdroju, Stanisławów, Wilcza i Chełmiec (Góry Kaczawskie), Kowary, Kletno, Złoty Stok, Borów koło Strzegomia, Szklarska Poręba-Huta i Michałowice (Karkonosze) oraz Rędziny, Czarnów, Miedzianka i Ciechanowice. Bywał też spotkany w złożach soli w okolicy Kłodawy, Inowrocławia oraz Wieliczki.



Hematyt na barycie pochodzący z kopalni barytu Stanisław
w Stanisławowie, Dolny Śląsk. Wielkość okazu: 69×46 mm


Drobnołuseczkowy hematyt z różowym barytem pochodzący z kamieniołomu Zachełmie, Zagnańsk (okolice Kielc). Szerokość kadru: 130 mm

Zastosowanie:

Hematyt wykorzystywany jest jako ruda żelaza od starożytności aż do dziś. Stanowi też naturalny czerwony pigment od prehistorycznych czasów (obecnie stosowanych jako produkt do produkcji farb). Używa się go też jako proszek polerski. Tlenek żelaza (III) wykorzystywany jest też w spawaniu jako składnik tzw. „termitu”. Ma duże znaczenie kolekcjonerskie oraz służy do wyrobu biżuterii (artystycznej i żałobnej), a także drobnej galanterii ozdobnej i rzeźb (figurek). Najczęściej bywa szlifowany w formie kaboszonów, paciorków oraz tabliczek. Szczególnie często wyrabia się z niego spinki, naszyjniki, wisiorki, brosze, pierścienie, sygnety i kamee oraz różańce.


Jaspilit magnetytowo-hematytowy z Krzywego Rogu na Ukrainie. Jest to typowa ruda wydobywana w tamtejszym złożu. Wielkość okazu: 70×62 mm


Powierzchnia kambryjskiego piaskowca kwarcytowego pokryta turgitem,
czyli mieszaniną hematytu i goethytu. Okaz pochodzi z kamieniołomu
w Wiśniówce Wielkiej. Szerokość kadru: 60 mm


Grzegorz Słowik

https://realgarblog.wordpress.com/

REALGARLiteratura:

  • J. Żaba: Ilustrowana Encyklopedia Skał i Minerałów, Videograf II, 2003
  • W. Szumann: Kamienie szlachetne i ozdobne.
  • Eligiusz Szełęg: Atlas minerałów i skał. Wydawnictwo Pascal 2007
  • Rudolf Ďud’a, LuboŠ Rejl: Przewodnik. Kamienie Szlachetne. Mulico, Warszawa 1998

Relikty górnictwa na wzgórzu Krupniczka nieopodal Żurady

Mamo Zbieram Gruz

Okolice Olkusza przeważnie kojarzą się z kopalniami cynku i ołowiu z których pochodzą doskonale znane blendy cynkowo-ołowiowe. Nieco w cieniu pozostają jednak starsze przejawy górnictwa w tym rejonie które warte są również uwagi. Niepodważalnie jednym z ciekawszych obiektów jest „kompleks” trzech sztolni na wzgórzu Krupniczka niedaleko Żurady.


Mapka lokalizacyjna

„Zapomniana” ruda

Obiekty na wzgórzu Krupniczka eksploatowały galman. Rudy te wraz z rozwojem „głębszego” górnictwa w rejonie olkuskim stały się surowcem nieco zapomnianym, zrzuconym w pewien sposób w niebyt. Czym właściwie są galmany? Jest to ruda tlenkowa cynku będąca mieszaniną smitsonitu (ZnCO3), dolomitu, kalcytu, minerałów ilastych, a także kwarcu, galeny, goethytu i limonitu. Sfaleryt w obrębie galmanów reprezentowany jest jako sypki jasnożółty proszek. Jej powstanie związane jest z brakiem przesłonowych warstw skał ilastych i marglistych stanowiących nieprzepuszczalny horyzont dla wód powierzchniowych. Postępująca migracja natlenionej wody w górotwór powoduje wytworzenie utlenionej strefy nad siarczkowymi złożami Zn i Pb. Barwa galmanu uzależniona jest…

View original post 533 słowa więcej

Od Przegdórza, aż po krańce Bieszczad…wielka wojaż karpacka 2013 | CZĘŚĆ 2

Zbliżają się święta, więc czas na prezenty: Wielka Wojaż Karpacka – część 2

Jasło – Sobniów:

Dawna cegielnia zlokalizowana przy ul. Kwiatowej w Jaśle. W profilu ścian przekopu cegielni odsłania się kompleks piaskowcowo-łupkowy warstw krośnieńskich dolnych w obrębie którego występują tzw. wapienie jasielskie (dawniej zwane łupkami jasielskimi). Stanowią one ważny horyzont powalający na korelację różnych profili warstw krośnieńskich, oraz są szczególne ze względu na liczne skamieniałości ryb które w nich występują. Jest to lokalizacja już raczej historyczna (teren jest częściowo zrekultywowany) jednak przy niewielkim nakładzie pracy wciąż można natrafić na części szkieletów ryb. Nie są to jednak okazy takie jak kiedyś; trafiano tutaj na pełne szkielety wraz z promieniami płetw i zarysem miękkich części ciała, a nawet na ślady organów świetlnych (ichtiofauna łupków jasielskich cechuje się masowym występowaniem batypelagicznych ryb z organami świetlnymi (Jarzmańska 1960)).





Klęczany:

Kopalnia Surowców Skalnych Klęczany. Kamieniołom piaskowca magurskiego słynny przede wszystkim z powodu pięknych kryształów kalcytu. Opisywano tutaj speleotemy (głównie polewy i stalaktyty węglanowe, oraz grubokrystaliczne kalcyty) wypełniające spękania i szczeliny w piaskowcach, nietypowe dla Karpat zewnętrznych w takiej ilości i różnorodności form. Powszechnie spotyka się tu również drobne kryształy kwarcu, czyli tzw. diamenty marmaroskie. Niektóre z nich zawierają inkluzje węglowodorów, które w świetle ultrafioletowym świecą na jaskrawo żółte i zielone barwy.




Powyżej kilka krótkich ujęć nagranych w kamieniołomie Klęczany

Różnorodne formy kalcytu:











Szczelina tektoniczna


Kryształy kwarcu z inkluzjami bituminów, tzw. kwarce bitumiczne


Aragonit


Aragonit


Kryształy kalcytu na powierzchni piaskowca



Kalcyt z Klęczan w kolekcji Jana Tołysza (wielkośc okazu ok. 7 cm)

Bóbrka – Rogi:

Dawny kamieniołom położony obok Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego w Bóbrce. Odsłaniają się tutaj łupki menilitowe w których występują liczne skamieniałości ryb. Lokalizacja o tyle prosta, że znalezienie odpowiedniej warstwy nie stanowi problemu – gołym okiem widać w którym miejscu kolekcjonerzy eksploatują łupki w poszukiwaniu szkieletów ryb.




Rudawka Rymanowska:

O tym wspaniałym miejscu nie będę się rozpisywał, tym bardziej, że zrobił to szczegółowo Andrut jakiś czas temu. W każdym razie co by się nie powtarzać odsyłam do artykułu o Rudawce Rymanowskiej:
Rudawka Rymanowska – Ściana Olzy











Skorodne:

Kamieniołom piaskowców krośnieńskich w miejscowości Skorodne. Lokalizacja ciekawa chyba jedynie ze względów geoturystycznych – pod względem okazów kilka średniej jakości szczotek kalcytu.







Cześć trzecia niebawem…

49 GIEŁDA MINERAŁÓW, SKAMIENIAŁOŚCI I W.J. AGH

49 MIĘDZYNARODOWA WYSTAWA I GIEŁDA MINERAŁÓW, SKAMIENIAŁOŚCI I WYROBÓW JUBILERSKICH na Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie (30.11 – 01.12.2013 r.)

Tym razem z lekkim opóźnieniem i niestety bez pełnej fotorelacji. W trakcie fotografowania mój aparat odmówił posłuszeństwa…i co prawda mogłem temu zaradzić, ale chyba zabrakło chęci, bo giełda była jakaś taka przeciętna. Od kilku lat odnosimy wrażenie, że giełdy AGHowskie stanęły w miejscu. Kiedyś najlepsze „deale” robiło się właśnie tutaj, aktualnie wygląda to podobnie jak na UE, a nawet czasem słabiej. W tym roku na uczelni odbyła się również giełda „kolekcjonerska”, promująca przede wszystkim wystawców z minerałami. Nie jestem jednak pewien, czy spełniła ona oczekiwania organizatorów, bo osób było wyjątkowo mało. W każdym razie ostatnia giełda wróciła do standardowego charakteru. Stali sprzedawcy mają wciąż te same miejsca i wchodząc do danego korytarza wiadomo kogo się tam spotka. Trochę brakuje świeżej krwi (z reguły nowi sprzedawcy są umieszczani na pierwszym piętrze, co nie zawsze odbija się pozytywnie na ich finansach), co mam nadzieję w najbliższych latach się zmieni.

Pieczar
Zając Piotr


Tygrysie żelazo (BIF) – Poch.: Ord Ranges, Australia


Tygrysie żelazo (BIF) – Poch.: Ord Ranges, Australia


Złoto rodzime – California, USA


Złoto rodzime – Poch.: Zlate Hory, Czechy


Waryscyt – Poch.: Wiśniówka Wielka


Bliźniaki kwarcu – Poch.: Madagaskar

Skolecyty – Poch.: Poonah, Indie:






Konkrecje kalcytowe – Malyi, Węgry


Keramohalit – Poch.: Dubnik, Słowacja


Demantoid – Poch.: Namgar Mine, Erongo, Namibia



Malachit – Poch.: Piesky u Španej Doliny, Słowacja


Septaria z kryształami kalcytuPoch.: Gnaszyn


Szczotka kwarcu i dwa polerowane kryształyPoch.: Brazylia



Muskowit i albit


Chryzopraz – Poch.: Szklary


Geoda kwarcowa – Poch.: Rio Grande do Sul, Brazylia



Fluoryt na muskowicie – Poch.: Chiny


Chryzokole – Poch.: Sonora, Meksyk


Szczotka kwarcu pokryta cienką warstwą metali (tytan i niob),
wykazująca efektowną iryzacje, tzw. „aura kwarc


Wielki kryształ siarki rodzimej (jak nam powiedziano pochodzący
z Machowa, choć co do tego brak pewności)


Celestyn, siarka – Poch.: Machów


Rzadki fosforan magnezu, żelaza i glinu o pięknej barwie –
Lazulit (nie mylić z lazurytem !!!) – Poch.: Yukon, Kanada


Wspaniała szczotka topazuPoch.: Durango w Meksyku

Cynkity – Poch.: Oława (powstałe przy przeróbce rud Zn)


Fluoryt – Poch.: Kletno


Bardzo ciekawe stoisko z polskimi minerałami w atrakcyjnych cenach (na zdjęciu widoczne m.in. jaspisy z miejscowości Świerki oraz siarka
rodzima z celestynem z kopalni Machów).


Inne okazy na tym samym stoisku


Kwarce bitumiczne na piaskowcu – Poch.: Klęczany


Jaspis orbikuralny – Poch.: Madagaskar



Piękne przerosty pismowe w pegmatycie pochodzącym
z kamieniołomu DSS Piława Górna


Kalcyt – Poch.: Machów


Elbait, lepidolit, kwarc w pegmatycie – Poch.: Murzinka, Ural, Rosja

Piotr Zając i Grzegorz Słowik

REALGARMZG