KOPALNIA W POSĄDZY – Zapomniane dziedzictwo siarkowe

UWAGA! Wszelkie informacje zawarte na stronie służą jedynie celom dydaktycznym. Wchodzenie do sztolni grozi śmiercią.

Kopalnia siarki w Posądzy zlokalizowana jest 26 km na NE od Krakowa w kierunku Proszowic.
Znajduje się ona na niewielkim wzgórzu porośniętym lasem zwanym Patrolnią.

01
Las Patrolnia

Polskie złoża siarki występują w utworach miocenu na obrzeżeniu zapadliska przedkarpackiego. Można je zaliczyć do grupy złóż monoklinalnych oraz w strukturach zrębowych.
Rejon złoża w Posądzy znajduje się w płaskiej strukturze antyklinalnej, w której strefa osiowa ma przebieg NW-SE. Struktura ta obcięta jest dwoma uskokami podłużnymi zlokalizowanymi w pobliżu złoża. Wapienie siarkonośne występują w sąsiedztwie uskoku w NE (północno wschodnim) skrzydle antykliny, na głębokości od 6-12 m. Ich miąższość dochodzi do 10 m.

02
Złoża siarki w prowincji przedkarpackiej (Gutman, Kwiecień 1992)

Cechą charakterystyczną tych utworów jest występowanie siarki w spękaniach
je przecinających. Wapienie siarkonośne powstały w wyniku przeobrażenia skał gipsowych na drodze redukcji siarczanów, przy udziale bakterii beztlenowych zwanych siarkowymi.

03
Gniazdo siarki rodzimej

04
Kryształ siarki o charakterystycznej żółto-zielonej barwie.

Historię złoża w Posądzy można podzielić na pięć etapów.
W pierwszym etapie (w dawnych czasach) eksploatacja tyczyła wapienia i zbitych gipsów.

05
Dawne kamieniołomy w Posądzy

Kolejno odkryto złoże (najprawdopodobniej przypadkowo w XIX wieku)
i uruchomiono pod koniec 1915 roku austriacką wojskową kopalnię siarki w Posądzy. Dostęp do złoża otwarto upadową i trzema szybami zlokalizowanymi około wierzchołka wzgórza. w późniejszym czasie wykonano sztolnię otwierającą dostęp do złoża od strony południowej, oraz dwie inne sztolnie założone bardziej na zachód. Całkowita długość podziemnych korytarzy wynosiła ok 1500 m. Produkcja kopalni dochodziła do 27 ton siarki miesięcznie.
Po przejęciu zakładu przez Państwo Polskie kopalnię zlikwidowano – wejście do sztolni, większe komory, szyby i upadową zawalono.

W roku 1929 złożem zainteresował się prof. A. Bolewski z krakowskiej Akademii Górniczo-Hutniczej. Wykonano szereg prac dokumentacyjno-badawczych, otwarto nawet dostęp do części
zachowanych wyrobisk dawnej kopalni. Niestety badania wykazały, że niewielkie złoże w Posądzy zostało w przeważającej części już wyeksploatowane. Produkcja nie została wznowiona a kopalnia porzucona.

06
Plan dawnej kopalni siarki (Bolewski 1935)

Od tego czasu obserwuje się wciąż postępujące deformacje powierzchni związane z płytką eksploatacją złóż siarki. Las Patrolnia pokryty jest systemem niecek i lejów zapadliskowych.

07

System niecek, lejów i rowów zapadliskowych (http://maps.geoportal.gov.pl/)

08
Drzewa zwalone do leja zapadliskowego

Aktualny stan podziemnych wyrobisk:

09
10
11
Pozostałości drewnianej obudowy

Podziemne wyrobiska są zasypane, jednak ich bardzo niewielka cześć jest możliwa do eksploracji. Nie polecam jednak takiej wycieczki, istnieje duże zagrożenie spowodowane postępującymi obrywami ścian i stropu (chodzi się praktycznie po częściowo zwalonym stropie).

MINERAŁY ZŁOŻA W POSĄDZY

Oprócz siarki rodzimej, przeważnie zbitej, można tutaj znaleźć szereg minerałów towarzyszących złożu siarki:

CELESTYN SrSO4
Okazy dotychczas znalezione często występują w kawernach wraz z kalcytem
i chalcedonem.

12

Zbadałem 3 próbki celestynu z Posądzy o różnej budowie morfologicznej typowej dla złóż siarki rodzimej:

CELESTYN PRYZMATYCZNY Z PRZEWAGĄ SŁUPA
Jest to typ genetycznie najmłodszy, właściwy większości złóż siarki.

13
Celestyn pryzmatyczny

14
Rentgenogram celestynu pryzmatycznego

CELESTYN PRZEJŚCIOWY
Spotykany w wapieniach i dolomitach oraz żyłach kruszcowych.
Starszy od pryzmatycznego.

15
Celestyn przejściowy

16
Rentgenogram celestynu przejściowego

CELESTYN TABLICOWATY
Najstarszy. Znany z żył kruszcowych jak i skał osadowych.

17
Celestyn tablicowaty na kryształach kalcytu

18
Rentgenogram celestynu tablicowatego

BARYTOCELESTYN (Sr,Ba) SO4
Kryształy mieszane barytu i celestynu.

19
Barytocelestyn

BARYT BaSO4
Kryształy o charakterystycznym tabliczkowym pokroju

20
Baryt

CHALCEDON SiO2
Występuje jako groniaste naskorupienia na kalcycie. Krzemionka
koagulowała z roztworu pod wpływem kwaśnych produktów powstałych w związku z genezą siarki.

21
Chalcedon

KALCYT CaCO3
Najczęściej spotykany w formie polew, niekiedy pokrytych chalcedonem i celestynem.
Często wypełnia kawerny w wapieniach.
W świetle UV wykazuje piękną różową barwę.

22
Kalcyt

23
24
Kalcyt i celestyn w świetle UV

KWARC SiO2
Podobnie jak chalcedon i kalcyt występuje w formie polew wypełniających kawerny w wapieniach.

25
26
Kwarc

PIRYT/MARKASYT FeS2
Zwykle rozproszony w wapieniach.
Dotychczas udało się znaleźć tylko jeden okaz rozpoznawalny makroskopowo (widoczny na zdjęciu), choć niewątpliwie jak podaje prof. Bolewski większe nagromadzenia występują.

27
Piryt/markasyt

GIPS CaSO4 x 2H2O
Najczęściej spotykane kryształy w formie zbliźniaczeń (jaskółcze ogony).
Często zażelazione. Mogą zawierać siarkę krystaliczną.

28
Gips

Kopalnia siarki w Posądzy to ważna pozycja na mapie górnictwa polskiego.
Jest najpóźniej zamkniętą kopalnią podziemną siarki (ostatnia podziemna kopalnia siarki w Polsce), oraz jedną z najprężniej działających w tym czasie (pierwsza połowa XX wieku).
Miejsce to jest bardzo ciekawe ze względu na swój bogaty rys historyczny, oraz liczne geologiczne walory naukowe.
Tym bardziej mam nadzieję, iż nie zginie ona w mrokach pamięci, wraz z upływającym czasem i postępującym niszczeniem tego wspaniałego miejsca.

29

Piotr Zając

 REALGAR

Więcej zdjęć okazów z Posądzy można znaleźć na Mindat:
Posądza – Mindat.org

Artykuł powstał w oparciu o mój temat Barbórkowy, wygłoszony na 53 Sesji Studenckich Kół Naukowych Pionu Górniczego AGH

Literatura:

  • Bolewski A., 1935. O złożu siarki w Posądzy. Spraw. Państw. Inst. Geol., t.8, z.3, 205-303.
  • Preidl W., Wójcik A.J., 2008. Kopalnia w Posądzy – ważny epizod górnictwa siarkowego w Polsce. Dzieje górnictwa – element europejskiego dziedzictwa kultury PWR, t.1.
  • Preidl W., 2008. Kopalnia w Posądzy – wpływ płytkiej eksploatacji złóż siarki na deformacje powierzchni. Zeszyty naukowe Politechniki Śląskiej, z.283.
  • Łaszkiewicz A., 1956. Siarka i celestyn z Tarnobrzega i Szydłowa. Archiwum mineralogiczne., t.20, z.2, 95-120
  • Gutman E., Kwiecień K., 1992. Polska siarka. Zakład Wydawniczo-Usługowy Adam Konieczny, Warszawa.
  • Gaweł A., Muszyński M., 1996. Tablice do identyfikacji minerałów metodą rentgenograficzną. Wydawnictwa AGH, Kraków.
  • Morawiecki A., Domaszewska T., 1956. O celestynie z Czarków nad Nidą, Archiwum mineralogiczne., t.20, z.2, 121-160
  • Ślizowski K., Nieć M. & Lankof L., 2000. Surowce mineralne Polski. Surowce chemiczne. Siarka. Wydawnictwo Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN, Kraków.

 

Advertisements
This entry was posted in Lokalizacje and tagged , , , , , , , , , by Pieczar. Bookmark the permalink.

About Pieczar

Piotr Zając. Kolekcjoner minerałów, bloger. Magister inżynier geolog, absolwent krakowskiej Akademii Górniczo-Hutniczej. Zawodowo Specjalista ds. Ochrony Środowiska. Członek SITPNiG, SGA, Mindat, PTTK. Moderator Polskiego Forum Geologicznego. Oprócz geologii hobbystycznie zajmuję się: - RetroGamingiem - Życiem Nowej Huty - Fotografią - Numizmatyką Sprzęt fotograficzny którym się posługuję: - Fujifilm Finepix S9600 + Raynox DCR250 - Sony NEX-6 - Fujifilm Finepix S5600 - Panasonic DMS-LS80

One thought on “KOPALNIA W POSĄDZY – Zapomniane dziedzictwo siarkowe

  1. Pingback: TEREN: Swoszowice – ślady górnictwa siarkowego (05.2014) | REALGAR

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s